Ինչ նկատի ունի Արամ Ա-ն՝ հայկական սփյուռքի վերակազմավորում ասելով

Ինչ նկատի ունի Արամ Ա-ն՝ հայկական սփյուռքի վերակազմավորում ասելով

Արամ Ա Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսն Արաբական Միացյալ Էմիրությունների, Քաթարի եւ շրջակայքի հայոց թեմ կատարած իր այցի ընթացքում ունեցած ելույթներում խոսել է նաեւ հայկական սփյուռքի վերակազմավորման կամ վերակազմակերպման անհրաժեշտության մասին։ Սա առաքելական եկեղեցու երկրորդ նվիրապետական Աթոռի գահակալի կողմից սփյուռքի վերակազմավորման կամ վերակազմակերպման անհրաժեշտության մասին արված առաջին հայտարարությունը չէ։ Ուղիղ կամ անուղղակի կերպով վերջինս հաճախ է անդրադառնում այս հարցին։

Մոտավորապես հասկանալի է, թե Արամ Ա-ն ինչ նկատի ունի իր այս թեզը ներկայացնելով։ Հասկանալի են նաեւ այն պատճառները, որոնք դրդում են նրան, որպեսզի խոսի այս մասին։ Արդեն տեւական ժամանակ կայուն հարափոփոխության մեջ գտնվող ժամանակակից աշխարհում նաեւ հայկական սփյուռքը կարիք ունի վերակազմավորվելու կամ վերակազմակերպվելու։ Դա ինքնին հասկանալի է։ Չի կարող մի օրգանիզմ, որ այս կամ այն չափով ներկա է աշխարհի ավելի քան յոթ տասնյակ երկրներում, որոնք, ի դեպ, հաճախ աշխարհաքաղաքական տարբեր ճամբարներում են գտնվում եւ որոնք այսօր առճակատման մեջ են, մնա այն դրության մեջ, որպիսին որ կար, օրինակ, նախքան աշխարհաքաղաքական վերջին ցնցումները, որոնք սկսվեցին արցախյան եւ ռուս-ուկրաինական պատերազմներով կամ նախքան Մերձավոր Արեւելքում իրադրության նոր սրացման փուլը, երբ սկսվեց պաղեստինա-իսրայելական հակամարտության հերթական էսկալացիան։

Սակայն այստեղ կարեւոր է հասկանալ, թե վերակազմավորումը կամ վերակազմակերպումն ինչպես է լինելու՝ բովանդակային թե ֆորմալ առումով։ Ընդհանրապես, «սփյուռք» ասվածն առաջին հերթին մարդիկ են ու մարդկանց համախմբումները։ Հետեւաբար, վերակազմակերպելը կամ վերակազմավորելը ֆորմալ առումով ինչի կարող է հանգեցնել, ասենք։ Ըստ մարդկային տեղաշարժի ուղղությունների, որեւէ գաղթօջախի կամ գաղթօջախների թուլացման, իսկ մյուսների հզորացմա՞ն կհանգեցնի։ Իսկ ո՞վ պետք է զբաղվի այդ աշխատանքներով, ի վերջո՝ ի՞նչ նկատի ունի Արամ Ա-ն։ Թե՞ խոսքը նաեւ բովանդակային բաղադրիչի՝ հայկական սփյուռքի գաղափարական հենքի վերաձեւակերպման մասին է՝ ինչ հարց է առաջ քաշում Արամ Ա-ն։

Գաղափարական հենքի առումով կարծես թե պակաս՝ վակուում չկա, որն անհրաժեշտ լինի լցնել գաղափարաբանությամբ․ դրանք են ինքնության պահպանություն՝ հայապահպանությունը եւ հայոց պահանջատիրությունը։ Այս երկու գաղափարական բաղադրիչները կարծես թե մինչեւ հիմա լիովին կարողացել են ապահովել հայկական սփյուռքի լինելիության գաղափարական հենքը։ Բայց այս երկու բաղադրիչներին ուղղված ՀՀ իշխանությունների պայքարը փոխում է իրավիճակը։ Հետեւաբար, ի՞նչ նոր գաղափարական բաղադրիչ կարող է լինել, որն անհրաժեշտ է ավելացնել արդեն եղած հենքին։ Հույս ունենանք, որ Արամ Ա-ն իր ելույթներից որեւէ մեկում այս հարցը նույնպես կբացատրի ավելի հանգամանալից կերպով։