Հարցազրույց սյունեցի ՔՊ-ական պատգամավոր Մարինա Ղազարյանի հետ։
- Հունիսի 2-ին Սյունիքում կբացվի Ֆրանսիայի հյուպատոսությունը, որի մասին, ի դեպ, դեսպանն ամիսներ առաջ էր ընդամենը ցանկություն հայտնել, մինչդեռ ՌԴ-ն արդեն երեք տարուց ավելի նման ցանկություն ունի, որն անհայտ պատճառներով չի կատարվում։ Ինչո՞վ է պայմանավորված գերտերությունների հետաքրքրությունը Սյունիքի նկատմամբ։
- Ֆրանսիան նոր չէր հետաքրքրված այդ հարցով, ես էլ, եթե չեմ սխալվում՝ մեկ տարի առաջ Արարատ Միրզոյանին հարցուպատասխանի ժամանակ հարց ուղղեցի, եւ հաստատեց, որ, այո, կա նման մտադրություն Կապանում՝ ՌԴ, իսկ Գորիսում՝ Ֆրանսիայի հյուպատոսություն բացելու վերաբերյալ։ Ինչով է պայմանավորված հետաքրքրությունը․ ասեմ՝ Գորիսում երկրորդ լեզուն համարվում է ֆրանսերենը, երկար տարիներ ուսուցանում են այդ լեզուն, եթե չեմ սխալվում՝ 2006թ․-ից ֆրանսիական մշակութային տուն է բացվել, հոսպիտալ։ Ուզում եմ ասել՝ Ֆրանսիայի հետ սերտ կապ ունի Գորիսը, գորիսեցիներն էլ հաշտ են այդ մտքի հետ։ Ես ողջունում եմ ցանկացած հյուպատոսության բացում՝ լինի ֆրանսիական, պարսկական, ռուսական, դրանք ավելի մեծ անվտանգային հարցեր են լուծելու, որովհետեւ, եթե կա տվյալ պետության ներկայացուցիչը Սյունիքում, դա ավելի է զսպում երրորդ պետության ոտնձգությունները։
Իսկ ռուսական հյուպատոսության հետ կապված՝ ես չեմ կարող ասել․․․ ես ավելի վաղ տեսել եմ Ռուսաստանի դեսպանին Սյունիքում եւ հարցրել եմ՝ ինչու է ուշանում, բայց ասել է, որ տեղ են փնտրում, հիմա տեղյակ չեմ, թե ինչն է խոչընդոտը, հավատացնում եմ՝ ես որեւէ փորձ չեմ արել խոչընդոտելու, դա ինձնից չէ կախված, դա Կապանի համայնքապետարանից է կախված, ես կարծում եմ, որ համայնքապետարանը դեմ չէ հյուպատոսություն բացվելուն։ Վստահեցնում եմ՝ իշխանության քաղաքականությունը չէ, որ ռուսականը չի բացվում, մենք մատնանշում ենք խնդիրները, եթե կան դրանք, բայց մենք բազմաբեւեռ քաղաքականություն ենք վարում։
- Ձեր բնորոշմամբ՝ հյուպատոսությունների առկայությունը բարձրացնում է անվտանգության հարցը, Սյունիքի հետ կապված կա՞ արդյոք նման մտավախություն։ Բացի այդ, ոմանց գնահատմամբ՝ հետախուզական առաքելությամբ է Արեւմուտքը դեսանտ իջեցնում Սյունիքում՝ առաջիկա զարգացումներին ընդառաջ։
- Մենք ունենք մեր անվտանգային համակարգը՝ ԱԱԾ-ն եւ այլ ուժերը, եւ ես բացառում եմ, որ որեւէ կառույց կարողանա հետախուզական առաքելություն իրականացնի, մեր ԱԱԾ-ն կվերահսկի, եւ որեւէ մեկը չի կարողանա ոտնձգություն կատարել մեր անկախության նկատմամբ։ Պարզապես սյունեցիներն իրենց հանգիստ ու վստահ են զգում, ասում են՝ որքան շատ հյուպատոսություն լինի, այնքան լավ։ Նույնը՝ ռուսականի վերաբերյալ, իհարկե, կան ուժեր, որոնք չեն ուզում՝ արեւմտյան ուժեր են, բայց ես չեմ ուզում դրանց մասին խոսել։
- Իսկ գուցե, այսպես կոչված, Զանգեզուրի միջանցքը տալու ժամանակն է, եւ Արեւմուտքը կրկին դերակատարում է ստանձնում, ինչպես Արցախի ժամանակ։
- Գիտեք, ես չորս տարի է՝ պատգամավոր եմ, եւ չորս տարի է՝ խոսում են Զանգեզուրի միջանցքի մասին, դա ադրբեջանական խոսույթ է, եւ ավելի շատ իրենց նախագահն է խոսում դրա մասին, եւ ցավալի է՝ նաեւ մեր ընդդիմությունն է այդ մասին խոսում։ Իսկ իշխանության խոսույթի մեջ չկա միջանցք կամ նման բան։
- Իշխանությունն առայժմ դիմադրում է, ինչպես պատերազմից հետո այլ աղմկոտ զիջումների հարցում, որոնց մասին Ալիեւը նախ խոսում էր, հետո՝ կյանքի կոչում։
- Համաձայն չեմ, գուցե խոսքը դեմարկացիայի-դելիմիտացիայի մասին է, որի արդյունքում մենք մեր սահմանները որոշ հատվածներում վերականգնելու ենք՝ Ներքին հանդում եւ այլ տարածքներում, ուղղակի բախում չենք ուզում ունենալ, մեկ է՝ պրոցեսը գնում է, մենք մեր տարածքները մի սանտիմետր ուրիշին չենք տալու, իսկ միջանցք՝ վստահեցնում եմ, որ չի լինելու։
- Ալիեւն ասում է՝ չեք տա, ուժով կվերցնեմ։
- Լրագրողները, որոշ խմբեր պարբերաբար ուզում են վախեցնել, թե Ալիեւը հոխորտում է պատերազմով, բայց ես Ձեզ մի բան ասեմ՝ մենք ամեն օր, ամեն ժամ հզորանում ենք, չեմ կարող շատ բացահայտել, բայց եթե ինքս վստահ եմ, կարող եմ այդ վստահությունը փոխանցել շատ մարդկանց։ Մենք աշխատում ենք մեր երկիրը տնտեսապես հզորացնել, այնպես անել, որ պարտվողական հոգեբանություն չլինի։
- Մինչդեռ ասում են՝ վերջին ամիսներին Աննա Հակոբյանի եւ ամուսնու Սյունիք այցելությունները նպատակ ունեն հանրային տրամադրություններ շոշափել, գեներացնել առաջիկա գործընթացներից առաջ։
- Հավատացեք՝ «Կրթությունը նորաձեւ է» շարժմանը ես մասնակցել եմ Կապանում եւ շատ-շատ ոգեւորված էի, ինձ, որպես ՀՀ քաղաքացի, շատ հետաքրքիր էր, եւ ես մասնակցեցի, ասել եմ եւ կրկնում եմ, որ շատ տպավորված եմ։ Ես, այո, երկարամյա ուսուցչուհի եմ եղել, բայց այնտեղ բաներ կար՝ 5-րդ դարից սկսած, Թումանյանի հետ կապված, որ լրիվ այլ մեկնաբանություններով մատուցվեցին։
- Իսկ Ձեր ոգեւորությունը չի՞ խամրել, երբ տիկին Հակոբյանը սկսեց մարդկանց էշ, տխմար եւ այլ որակումներ տալ։
- Գիտեք ինչ, մարդուն հասցնում են այնպիսի մակարդակի, որ․․․ տիկին Հակոբյանը յոթ տարի լռել է, բայց իրենք չեն ընկալել։ Ինչքա՞ն կարելի է, հատկապես տղամարդկանց քայլը, երեւի թե պիտի ստանային այդ քայլը, որ հասկանային՝ մյուս անգամ կարելի՞ է վիրավորել, թե՝ ոչ։ Բնավ չեմ քննադատում տիկին Հակոբյանին, այնքան եմ հասկանում, ես էլ եմ մեկ անգամ պոռթկացել եւ ստիպված վիրավորել։ Որովհետեւ մարդիկ մտնում են արգելված տարածք, ինտիմ, հագուստ, մազեր, ներքնաշոր, դե կներեք, էլի․․․ Տղամարդիկ, կանայք պիտի գիտակցեն՝ վիրավորում են, ուրեմն պատասխանը պիտի ստանան։ Չեմ քննադատում, ընդհակառակը՝ զարմացել եմ, տիկին Հակոբյանը շատ զուսպ է, ուրեմն ինչ մակարդակի են հասցրել, որ ստիպված է եղել հրապարակավ խոսել։
- Իսկ որպես պետության ղեկավարի կին, ճիշտ չէ՞ր լինի՝ վիրավորողների դեմ հայց ներկայացներ, ոչ թե այդ մակարդակի բառաֆոնդ շաղ տար։
- Ինչքա՜ն․․․ դատի էլ կտա, իհարկե, կտա։ Բայց եկեք ընդունենք՝ կոպեկը երկու կողմ ունի, եթե մի քայլն անում են, մյուս քայլն էլ կանեն, մարդուն այնպիսի վիճակի են հասցնում, որ ստիպված ենք լինում անել այլ բաներ։
- Վերադառնալով Ձեր այն մտքին, որ հզորացրել եք երկիրը, կարծում եք՝ այնքան ենք հզորացել, որ Ալիեւը ռիսկ չի՞ անի հարձակվել։
- Երկրորդ կողմը, իհարկե, տեսնում է, որ մենք հզորացել ենք, կարծում եմ՝ իրենք նպատակ չեն դրել ռազմական միջոցներով հասնել ինչ-որ բաների, իրենք տեսնում են, որ մենք հզորանում ենք, դրա մասին են վկայում գործարանները, որոնք սարքվում են, մարդկանց մենթալիտետն է փոխվում, տրամադրությունը, ես միշտ ցանկացել եմ, որ մեր երեխաները զգան, որ իշխանությունը, պետությունը ուզում է, որ իրենք ապրեն խաղաղ պայմաններում, զարգացնել երկիրը, ստանալ կրթություն։
- Ձեր կարծիքով՝ Ալիեւից բացի, կա՞ն էլի մարդիկ, որ տեսնում են մեր հզորանալը, օրինակ՝ հայ ժողովուրդը։ Բոլոր հարցումների եւ ՏԻՄ վերջին ընտրությունների արդյունքներից կարծես չեն զգում, որ հզորացրել եք մեր երկիրը։
- Գյումրիում 37 տոկոս վերցրել ենք, ես դա համարում եմ շատ լավ ցուցանիշ, նախորդ անգամ, եթե չեմ սխալվում, 31-32 տոկոս ենք ունեցել, պարտադիր չէ ունենանք 50+1։
- Գյումրիում մասնակցությունն է կրկնակի ավել եղել, ոչ թե բարելավել եք։
- Թեկուզ, վստահել է, չէ՞, որ մասնակցել է։ Իսկ կվերընտրեն մեզ, թե ոչ, 2026 թվականին պարզ կլինի, ես այսօր չեմ ուզում 26 թվականի մասին խոսել։ Վստահ եմ, որ մենք ունենալու ենք բավականաչափ ձայներ, գոնե ես ամեն ինչ անելու եմ՝ մարդկանց բացատրելու համար, որ ինչ ենք արել մենք, ինչ ենք պատրաստվում անել, շատ ծանր հինգ տարիներ ենք ունեցել։
- Բացատրելու եք՝ ոնց Արցախը կորցրիք։
- Կներեք, բայց բացատրություն չկա, Արցախը չենք կորցրել։ 2018-ին ես էլ էի հավատում, որ Արցախը Հայաստան է, եւ վերջ, երբ որ արդեն սկսում ես ուսումնասիրել, թե ինչ է տեղի ունեցել, դու հասկանում ես, որ 2010 թվականին արդեն Արցախ չենք ունեցել, որովհետեւ մենք պետք է հանձնեինք հինգ տարածքները, հետո՝ երկուսը։ Ես իրոք, որպես պատմության ուսուցիչ, միշտ հավատում էի, որ Արցախը կլինի մեր պետության մաս, բայց հետո հարց էի տալիս՝ ինչո՞ւ, եթե 1994 թվականին մենք հաղթել ենք, ինչո՞ւ չենք կնքել հաշտության պայմանագիր, այլ զինադադար ենք կնքել, ես ինքս ինձ հարց էի տալիս՝ ինչո՞ւ։
- Չլուծված խնդիր կար, կարգավորման, կարգավիճակի համար բանակցություններ էին․․․
- Լավ, էլի, տասը տարի, բա հետո՞․․․ երբեք կարգավիճակի մասին չի խոսվել, խոսվել է հանձնելու մասին։ Ես երբեք չեմ համարում ինձ Արցախը հանձնող, ես տասնամյակներ շարունակ համոզված էի, որ Արցախը հայկական է, մինչեւ որ չուսումնասիրեցի փաթեթը եւ տեսա, որ, ժողովուրդ ջան, մենք արդեն վաղուց հանձնել ենք դա։
- Փաստորեն, սխա՞լ եք արել, որ Ձեր սաներին Արցախը Հայաստան եք ներկայացրել։
- Փաստորեն, այն, ինչ ես ուսուցանել եմ, ստացվում է, որ սխալ եմ ուսուցանել։ Բայց Ձեզ ասեմ՝ իմ սաներն այնքան խելացի են, որ ես ասում եմ՝ գնացեք ուսումնասիրեք, ձեր՝ լրագրողների շնորհիվ, այս ամենը բաց է, կարող են ուսումնասիրել։ Բայց ես չեմ համարի, որ Արցախ եմ հանձնել, թող գնան ուսումնասիրեն, թե ով է հանձնել։
- Արցախը հայկական էր մինչեւ ձեր իշխանությունը, իր տեղում էր, ոչ մեկը չէր հանձնել։
- Այսի՞նքն, իր տեղում՝ ո՞նց, չգիտե՞ք ինչքան միլիարդ էինք տալիս, որ գոյատեւեր, ապրեր, արարեր։ Ես չեմ ասում՝ ինչու թողեցին եկան, բայց գոնե մի մասը պետք է պայքարեր Արցախի համար։
- Մենակ թողեցինք արցախցիներին․․․
- Ոչ, միայնակ չենք թողել, ինչքան զենք թողեցին այնտեղ, եկեք չմտնենք այս դաշտ, ես շատ մտերիմներ, հարազատներ ունեմ Արցախից, այնտեղ զոհված, հիշելու եմ ցավով։
