«Հրապարակ»-ը մի քանի հարց է ուղղել Արցախի ԱԺ նախկին նախագահ Արթուր Թովմասյանին։
- 44-օրյա պատերազմի տարելիցին Եռաբլուրում Դուք շփվել էիք ՀՀ նախագահ Վահագն Խաչատուրյանի եւ ԱԺ նախագահ Ալեն Սիմոնյանի հետ, եւ դա ոչ միանշանակ ընդունվեց՝ հաշվի առնելով, որ նրանք Արցախն Ադրբեջանին հանձնած իշխանության բարձրաստիճան պաշտոնյաներ են։ Ի՞նչ կոնտակտ էր։
- Ընդհանրապես, ես բնավորությամբ մարդասեր եմ, միակ հայն եմ՝ 10 միլիոնի մեջ, որ բոլոր նախագահների ինաուգուրացիաներին հրավեր եմ ունեցել եւ մասնակցել եմ, ընդ որում, ե՛ւ Արցախի, ե՛ւ ՀՀ-ի։ Վահագն Խաչատրյանի հետ 90-ական թվականներից եմ ծանոթ․ երբ ԱԺ նախագահ էի, ինքը քաղաքապետ էր, մեր մարդկային հարաբերությունները պահպանվում են, զուտ մարդկային առումով՝ նա նախկին է դարձել, հետագայում՝ ես, մեր բարեւ-բարի լույսը եղել է։ Ալեն Սիմոնյանի հետ աշխատել ենք, հանդիպումներ ենք ունեցել ՀՀ ԱԺ-ում, եւ նրա հետ այս մեկ տարվա մեջ առաջին անգամ ենք շփվել այդ օրը, հեռախոսով էլ չենք խոսել։ Բաղունցի հետ նստած էի, հետո նա ասաց, թե մոտենում են քեզ, ես վեր կացա, ասացին` վիրահատություն ես տարել, ո՞նց է վիճակդ, ասացի՝ ոչինչ, կարգավորվում է։ Ես ոչ թե լրագրողների մոտ արդարացել եմ, թե իրենք հարցրել են իմ առողջական վիճակից, այլ լրագրողներ են ինձ մոտեցել, ես էլ ասել եմ՝ սա է։ ՀՀ ԱԺ բոլոր խմբակցություններից ընկերներ ունեմ, բոլորն էլ եղել են Արցախում, աշխատել ենք։ Ամոթ է, ո՞վ է ասել, թե Եռաբլուրում գտնվելու պահին ինձ զանգ է եկել «Ազատ հայրենիք» կուսակցությունից, այդ կուսակցության նախագահն Արթուր Թովմասյանն է այս պահին, եւ հետաքրքիր է՝ ո՞վ չի ուզում ինձ բարեւել։
- Նույն Ալեն Սիմոնյանը հայտարարում է, որ Արցախի պետական ինստիտուտների պահպանումը սպառնալիք է Հայաստանի համար, որ Արցախի ներկայացուցչությունը պետք է փակել, ասում է՝ լուծարեք ՀՀ-Արցախ միջխորհրդարանական հանձնաժողովը։ Դուք այս հայտարարությունների վերաբերյալ ի՞նչ դիրքորոշում ունեք։
- Ես չեմ կիսում ՀՀ ԱԺ նախագահի տեսակետը։ Միջխորհրդարանական հանձնաժողովը միակողմանի չի լուծարվում, այն ստեղծվել է բոլոր գումարումների համար։
- Բայց այդ անձինք, որոնց հետ Դուք, ինչպես ասում եք, լինելով մարդասեր` բարեւ-բարի լույսը պահպանում եք, ասում են, որ Արցախի հարց գոյություն չունի, այդ քաղաքական թիմը Արցախն Ադրբեջանին է հանձնել․ սա խոչընդոտ չէ՞ այդ մարդկային շփումների համար։
- Մարդկային շփումը տվյալ պահին բարեւն էր, ուրիշ հարց չի եղել, Ձեզ ի՞նչ է թվում՝ Արթուր Թովմասյանին, որն ամբողջ կյանքը նվիրել է խորհրդարանական դիվանագիտությանը, համոզելու են, որ Արցախի հարցը փակվա՞ծ է։ Ինձ հետ նման հա՞րց են քննարկել։
- Ընդունեք, որ հանրության համար ընկալելի չէ, թե ինչպես կարող է Արցախի ԱԺ նախկին նախագահն այդպես հանգիստ ձեռք սեղմել, որպիսության մասին զրույց ունենալ մի իշխանության պարագլուխների հետ, որը հանձնել է Արցախը, փակված է համարում այդ էջը, որի քաղաքականության արդյունքում 120 հազար արցախցի, այդ թվում՝ եւ Դուք, ստիպված թողեցիք հայրենի հողը։
- Ես այսօր իմ տղաներին չեմ կարողանում աշխատանքով ապահովել: Որ գնամ ասեմ՝ ես Ձեր տեսակետն ընդունում եմ, էդ հարցը չի՞ լուծվի, բայց ես դրան չեմ գնում։ Դուք գտնում եք, որ ես պետք է ասեմ՝ սիրելի հայաստանցիներ, ովքեր գտնում են, որ Արցախի հարց չկա, իմ թշնամինե՞րն են: Դուրս գամ փողոց, ասեմ՝ կներեք, Դուք գտնում եք, որ Արցախի հարցը փակված է, եթե ասի՝ այո, ասեմ՝ ես Ձեզ բարեւելու բան չունե՞մ։ Պետք է բարեւես եւ ասես՝ այդ հարցը չի կարելի փակված համարել, կա՛ վերադարձի իրավունք, պետք է բարձրացնել մեր ճարտարապետական հուշարձանների հարցը, որ վանդալիզմի են ենթարկվում, կորցրած գույքի իրավունքի մասով չպե՞տք է խոսել։ Հիմա, ես զանգեմ, ասեմ իրենց՝ ուզում եմ հանդիպել, ինձ կընդունե՞ն։
- Չգիտեմ, փորձեք, գուցե այդպես մտահոգությունները տեղ հասնեն։
- Իմ մտահոգությունները՝ Արցախի լուծարման մասին, ես հոկտեմբերին եմ հայտնել, որ ոչ ոք չի կարող այն լուծարել, ես ասել եմ, որ երկու ճանապարհ կա․ մեկը՝ ուռա-հայրենասիրության ճանապարհը, մյուսը՝ ստեղծված իրավիճակը գնահատելը, եւ մեր աշխատանքները պետք է այնպես կազմակերպենք, որ չվտանգենք մեր հայրենակիցներին, այդ հարցազրույցում ես վերադարձի իրավունքի մասին եմ խոսում։
- Պարոն Թովմասյան, Արցախի իշխանության քաղաքականությունն Արցախի նկատմամբ Դուք դավաճանական համարո՞ւմ եք։
- Դատարանի որոշում կա՞, «դավաճան» բառն այնքան ենք իջեցրել, որ իրար ասում են դավաճան, ասում է՝ դավաճանը դու ես․․․
- Արցախն Ադրբեջանի մաս ճանաչելը դավաճանություն չէ՞։
- «Արցախը Հայաստան է, եւ վերջ»․ դա ճի՞շտ էր։
- ՀՀ բոլոր իշխանություններից միակն այս իշխանությունն է, որն Արցախը ճանաչել է Ադրբեջանի մաս՝ փաստաթղթով, Պրահայում, ՍԴ վերջին որոշմամբ, որտեղ ասում են, թե չեղարկվում է Անկախության հռչակագրին հղումը։ Հիմա դա դավաճանությո՞ւն է, թե՞ դավաճանություն չէ։
- Որպես Արթուր Թովմասյան՝ Արցախի քաղաքացի, դավաճանություն է, որպես Արցախի ԱԺ մի քանի գումարումների պատգամավոր, նախկին ԱԺ նախագահ՝ դատարանի վճիռ Դուք չունեք։ Որպես մտավորական, Արցախի քաղաքացի, որտեղ թաղված են իր երեխան, հարազատ եղբայրը, քույրը եւ ծնողները, այո, բա ի՞նչ է՝ «Արցախն Ադրբեջան է» խոսքը դավաճանություն է։
- Իսկ որպես Արցախի ԱԺ նախկին նախագահ՝ դրա քաղաքական գնահատականը կտա՞ք։
- Պետք է անկախ հանձնաժողով ստեղծվի, մեր 30 եւ ավելի տարիների կյանքը ցույց է տալիս, որ ժամանակ պետք է անցնի, փոշի պետք է նստի, որ նոր մեկը գա իշխանության, որը ո՛չ այս թեւից է, ո՛չ այն, ստեղծի այդ հանձնաժողովը եւ ամեն ինչ պարզի։ Շատ բան կա, որին ես եւ Դուք չենք տիրապետում, բայց տեսեք, ես հիմա չգիտեմ՝ Ձեզ հարցազրույց եմ տալիս որպես բռնի տեղահանվա՞ծ, թե՞ որպես փախստական։ Հայաստանի Հանրապետությունն իմ հայրենի՞քն է, ես Հայաստանում մարդ չեմ տեսել, որը կասի՝ ոչ։ Հիմա, եթե իմ հայրենիքն է, ես փախստական չպետք է կոչվեմ, պետք է դառնամ բռնի տեղահանված, ես փախստական կդառնամ, երբ Բագրատաշենով կամ «Զվարթնոցով» լքեմ իմ հայրենիքի սահմանները։ ՀՀ-ում փախստականների մասին օրենքում պետք է փոփոխություն կատարել, այն չի կարելի կիրառել մեզ վրա։ Ես չեմ հանդիպել մի պատգամավորի, որն ինձ ասի՝ դու փախստական ես, մենք պետք է ունենանք բռնի տեղահանվածի կարգավիճակ։ Ես փախստական կարող եմ լինել ՌԴ-ում, եվրոպաներում ու Ամերիկայում։
- Գործող իշխանությունն արցախցիների կապույտ անձնագրերը չճանաչեց որպես ՀՀ քաղաքացու անձնագրեր։
- Ես դիվանագետի անձնագիր ունեմ, որը մինչեւ 2025թ․ ուժի մեջ է, հիմա 2024 թիվն է, ըստ այդ անձնագրի՝ գոնե ես ՀՀ քաղաքացի՞ եմ, թե՞ ոչ․․․ Այս հարցերը պետք է լուծվեն սեղանի շուրջ, եթե իմ բարեւը բերելու է քաղաքական հարցի քննարկման, ես պատրաստ եմ՝ հանուն Արցախի ժողովրդի։
- Բայց իրենք պատրաստ չեն, իրենք են ասում՝ Արցախի պետական ինստիտուտներ գոյություն չունեն։
- Հիմա Բաղունցին չեն ընդունում, ես էլ զանգեմ, ե՞ս էլ մերժում ստանամ։
