Մեր զրուցակիցն է տնտեսագիտության դոկտոր Թաթուլ Մանասերյանը։
- Հնարավո՞ր է արդեն գնահատել Հայաստանի եւ Արցախի տնտեսական իրավիճակն ու խնդիրները եւ սկսել մտածել այս իրավիճակից դուրս գալու քայլերի մասին:
- Ես համոզված եմ, որ հաղթանակից անմիջապես հետո բացվելու է երկրորդ՝ տնտեսական ճակատը: Այդ ճակատում մենք մի քիչ ավելի երկար պետք է մարտնչենք, որովհետեւ գորշ միջակությունները եւ տգետները դաշտը լցրել են: Եթե ես նախկինում ավելի զուսպ էի եւ փորձում էի հանդուրժողականություն դրսեւորել, որովհետեւ մտածում էի, որ կգա պահը, երբ մարդիկ խելքի կգան եւ ճիշտ որոշումներ կկայացնեն, ասպարեզում կհայտնվեն փորձ ու գիտելիք ունեցող մարդիկ, ապա հիմա զգուշացնում եմ, որ ես անխնա եմ լինելու: Պատերազմից անմիջապես հետո ոչինչ չի կարող ինձ ետ պահել. ո՛չ պատերազմական դրություն է լինելու, ո՛չ «Քովիդ19»-ով պայմանավորված պարետային ժամ ու լարվածություն: Ես անխնա եմ լինելու այն մարդկանց հանդեպ, ովքեր ավերում են երկիրը: Ինձ համար կարեւոր է, որ երկրին օգտակար մարդիկ գան ասպարեզ, ամենակարեւորը՝ այդ մարդիկ մրցույթով գան ասպարեզ՝ ամենաստորին օղակից մինչեւ ամենավերինը: Հայկական հանրության, մեր իրականության մեջ խարազանելը, անարգանքի խոսք ասելը շատ ավելի ծանր բարոյական ազդեցություն ունեն, քան վարչական միջոցները: Ես այս հարցում լինելու եմ շատ հետեւողական եւ կարծում եմ՝ ինձ նմանները քիչ չեն:
- Ակնհայտ է, որ մեր ուժերը, անգամ ամենաիդեալական իրավիճակում, չեն բավարարելու, մեզ շտապ եւ մեծ չափի ներդրումներ են պետք լինելու: Այդ խնդիրները լուծելու պոտենցիալ մենք ունե՞նք հիմա, Դուք տեսնո՞ւմ եք հնարավորություններ:
- Մենք այդ պոտենցիալն ունենք: Մենք ունենք պոտենցիալ, որն անկախության տարիներին ոչ մի ղեկավարի կողմից չի օգտագործվել: Ես հիմա հստակ տեսնում եմ այդ պատկերը, թե ինչպես, ինչ ծրագրերով կարելի է ներգրավել ներդրումներ, եւ ովքեր կարող են հետաքրքրված լինել: Իհարկե, առաջինը մենք պիտի հետաքրքրված լինենք. Հայաստանում կա մեծ չափի ռեսուրս, ժամանակավորապես ազատ, չօգտագործվող դրամական միջոցներ, որոնք կիրառելու մեխանիզմները կան, ուղղակի իրենց դրել են ռետինե խողովակի տեղ եւ ուշադրություն չեն դարձրել իմ առաջարկներին: Ես ավելի հետեւողական եմ լինելու, որովհետեւ դրանք Հայաստանին շատ մեծ օգուտ կարող են տալ:
Իհարկե, ներդրումներ հարկավոր են, առաջին հերթին՝ մարդկային կապիտալի մեջ, միայն այսօրվա կտրվածքով չպետք է շտապել եւ ցուցանիշներ ներկայացնել: Պետք է անել ե՛ւ մեկը, ե՛ւ մյուսը: Հատկապես մարդկային կապիտալի մեջ ներդրումները ես շատ եմ կարեւորում: Սփյուռքը պետք է ներդրում ունենա, դրանց հսկայական մասը սփյուռքը կարող է անել: Ցավն այն է, որ այսօր էլ սփյուռքը չի վստահում Հայաստանի իշխանություններին: Գնացեք Արցախ եւ տեսեք, որ նույն, դեռ ավելի վատ պայմաններում, իմանալով, որ պատերազմ է լինելու, մարդիկ նվիրատվություններ են արել, շինարարությանն են զարկ տվել Բակո Սահակյանի եւ Արայիկ Հարությունյանի կառավարման օրոք: Այսինքն, մարդկանց պետք է ներշնչել վստահություն։ Դա շատ մեծ նշանակություն ունի:
- Դուք խոսեցիք ազատ դրամական միջոցների մասին, որոնք կան Հայաստանում․ փակագծերն ավելի կբացե՞ք:
- Պարզ ասեմ․ Հայաստանի Հանրապետությունն իր արտաքին պարտքի չափ դրամական միջոցներ ունի, որոնք այսօր բանկերում են՝ ավանդների տեսքով, չեն օգտագործվում ընդհանրապես: Միայն ՀՀ ներսում չօգտագործվող ազատ դրամական միջոցները կարելի է բաժնետոմսերի տեսքով բաց, թափանցիկ թողարկել: Դեռ ավելին․ կամ մարդիկ անգամ բանկերում էլ չեն պահում, հետեւաբար, բոլորի համար էլ ավելի շահավետ կլինի բաժնետիրական գործունեությունը:
- Իսկ ռազմարդյունաբերության զարգացման ուղղությամբ մենք հնարավորություններ ունե՞նք:
- Ահռելի հնարավորություններ ունենք: Ես մեկ ամիս առաջ ավարտել եմ մի գիտական հոդված, որն առնչվում է երկակի տեխնոլոգիաներին եւ երկակի նշանակության ապրանքներին: Երկակի նշանակության ապրանքները նրանք են, որոնք կարելի է օգտագործել ե՛ւ ռազմական նշանակությամբ, ե՛ւ կենցաղում: Կարծում եմ, որ ՀՀ-ն սխալ է գործել «Կալաշնիկով» ավտոմատների արտադրությունը հիմնելով, որովհետեւ դա, բացի Հայաստանից, աշխարհի որեւէ երկրում պահանջարկ չունի: Դրա հիմնավորումն այն է, որ Իսրայելը երկու տասնամյակից ավելի է՝ զենք է մատակարարում արեւելյան, հարավ-արեւելյան Ասյայի, Լատինական Ամերիկայի երկրներին եւ սրանով կարողացել է իրենից կախվածություն ստեղծել, այդ թվում՝ ավտոմատների մասով: Այս իմաստով շատ երկրներ հրաժարվում են «Կալաշնիկով» ավտոմատներից: Ես չեմ առաջարկում հրաժարվել, ընդամենն ասում եմ, որ եթե դնում ենք արտադրություն, ապա «Կալաշնիկովի» արտադրությամբ ոգեւորվելու փոխարեն կարելի է դնել ԱԹՍ-ների արտադրություն: Դրա հնարավորությունը կար, եւ լուսահոգի Կարեն Վարդանյանի հետ մենք մի քանի փուլով քննարկումներ էինք անցկացրել. ե՛ւ ներդրողների էինք ի հայտ բերել, ե՛ւ հասկացել էինք հայկական ներուժը: Այսինքն, ամոթ է, որ մենք հիմա 19-20-րդ դարի պատկերացումներով շարժվենք: Ես ռազմի դաշտում զգացել եմ, թե ինչքան քիչ նշանակություն ունի մարդու ձեռքին «Կալաշնիկով» ավտոմատը, երբ թշնամին ԱԹՍ-ով հետախուզում է տարածքը եւ հստակ հարվածներ է հասցնում ավելի ծանր հրետանու կողմից: Շատ ներողություն, բայց պետք չէ այսօր էշի ականջում քնել: Ռազմարդյունաբերության զարգացման հսկա հնարավորություններ կան: Ի հարգանս բոլոր ռազմական գործընկերների, այնպես, ինչպես սննդամթերքն է անհրաժեշտ, այդպես էլ ժամանակակից զենքերն են անհրաժեշտ:
- Հնարավոր համարո՞ւմ եք նաեւ հանքարդյունաբերության ծառայեցումը ռազմարդյունաբերության զարգացմանը:
- Իհարկե: Այս ոլորտում Հայաստանի ու Արցախի միջեւ հսկայական տարբերություն կա: Արցախում իրականացվում է պատասխանատու հանքարդյունաբերություն, այսինքն՝ կատարվում են հետազոտություններ, հաշվարկվում են վնասներն ու օգուտները, եւ ապա սկսվում է գործընթացը: Հայաստանում, ինչպես գիտեք, այդպես չէ: Բայց կան մեխանիզմներ՝ ամեն ինչ ճիշտ ռելսերի վրա դնելու համար:
