Սպասենք, մինչեւ Երեւանի կենտրոնին խփեն, հետո ասենք՝ ՀԱՊԿ, հարձակվի՞ր 

Մեր հարցերին պատասխանում է Արցախի խորհրդարանի նախկին պատգամավոր, ԱԺ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախկին նախագահ, Արայիկ Հարությունյանի կուսակից Արզիկ Մխիթարյանը։

- Տիկին Մխիթարյան, ութերորդ օրն է՝ պատերազմ է ընթանում, Ձեր կարծիքով՝ ի՞նչ է հարկավոր բանակցային սեղանին վերադառնալու համար, թե՞ խնդիրն այսօր իսկապես պատերազմով է լուծվելու, ինչպես հայտարարում են մեր ռազմաքաղաքական ղեկավարները։

- Առաջին հերթին, այո, մեր պայքարի ձեւն այն է, որ ռազմի դաշտում մեր տղաները մարտնչում են, պայքարում, որովհետեւ, ինչպես նկատում եք, հակառակորդը բանակցությունների ցանկություն չի հայտնում։ Սա նշանակում է, որ եթե ինքը խնդրի լուծման ռազմատենչ մեթոդն է ընտրել, ապա մենք էլ, ինչպես Արցախ աշխարհի նախագահն ասաց՝ պատերազմ են ուզում, ուրեմն պատերազմ կստանան։ Մենք այլ կերպ մեր կեցվածքը չէինք կարող ցույց տալ, որովհետեւ, եթե Թուրքիան արդեն իսկ դարձել է գործոն եւ թե՛ մարդկային ուժով է նպաստում, թե՛  ռազմական տեխնիկայով, սա նշանակում է, որ նրանց նկրտումները հեռահար են, եւ հասկանալի է, որ փորձում են խուսափել բանակցություններից։ Նման պարագայում մեր կեցվածքը ոչ այլ ինչ է, քան մարտնչել, որն էլ կատարում ենք։ Իսկ եթե աշխարհն իրապես փորձի միջամտել, համաշխարհային հանրությունը փորձ անի բանակցությունները վերականգնել, իհարկե, Արցախը միշտ էլ կողմ է խաղաղությանը, որովհետեւ խաղաղության գինը ոչ ոք այնքան լավ չգիտի, որքան ցանկացած արցախցի։ Ես կարծում եմ, որ ե՛ւ մեր իշխանությունները, ե՛ւ մեր բանակը պատրաստ են գնալ բանակցությունների, բայց այդ խաղաղությունը պետք է լինի արժանապատիվ, ոչ թե պարտադրված խաղաղություն՝ նորից իրենց ցանկությունները  հայտնելու, որ վերցնելու են այդ տարածքները։ Այսօր անգամ ֆեյք լուրեր են տարածում, թե Թալիշը գրավել են, վրան դրոշ են ծածանել, անունը փոխել են, այլ տարածքների անուններ են նշվում։ Սա նշանակում է, որ նրանք ոչ թե ձգտում են քաղաքակիրթ բանակցությունների, այլ վայրագ թշնամանքի, որն իրենց ձեռագիրն է։

- Միջազգային հանրությունը, բացի անհասցե կոչերից, մինչ այս պահը ոչինչ չի արել․ նախ՝ կուզենայի Ձեր կարծիքը լսել՝ ինչո՞ւ, որտե՞ղ ենք մենք թերանում, կամ գուցե այլ պատճառներ կան, մյուս կողմից՝ որքա՞ն ենք պատրաստ դիմագրավել այս մարտահրավերին, մենք կարո՞ղ ենք անվերջ պատերազմել։

- Պարզապես այդ հարցադրումը պետք է անել ոչ թե Արցախին, այլ Հայաստանի իշխանություններին։ Որովհետեւ Արցախն աշխարհի հետ զրուցելու իրավական կողմ չէ՝ չճանաչված պետություն, որի ղեկավարությունը չի կարող անմիջական կապի մեջ լինել միջազգային հանրության հետ։ Այդ հարցադրումը պետք է անել ՀՀ իշխանություններին, որոնք, ես չեմ ասում, թե լռության մեջ են, տեսնում եմ, որ ե՛ւ արտգործնախարարությունը, ե՛ւ դիվանագիտական խողովակներով փորձում են ինչ-որ բանի հասնել, բայց, այնուամենայնիվ, այն ակտիվությունը, որը պետք է բազմավեկտոր լինի․․․ Իհարկե, մենք բոլորս էյֆորիայի մեջ ենք, ուրախ ենք, որ որեւէ պետության ղեկավար բարենպաստ վերաբերմունք ունի մեր հանդեպ, բայց դա քիչ է, շատ քիչ, այսօր մեզ օգնություն ցուցաբերելու համար անհրաժեշտ է բազմավեկտոր  քաղաքականություն, եւ, ինչու ոչ՝ պետք է Ռուսաստանի գործոնն ակտիվացնել, որը փոքր-ինչ թույլ է արտահայտվում։ Սա է, իմ կարծիքով, ամենակարեւոր հանգամանքը, որի վերաբերյալ Ձեր հարցադրումներով պետք է արթնացնեք Հայաստանի իշխանություններին։

- Հայաստանի իշխանությունները, ի դեմս վարչապետի, այս ընթացքում բազմաթիվ հայտարարություններ են արել, որ մենք կարող ենք եւ մեր անվտանգությունը կպաշտպանենք, մեզ հարկավոր չէ Ռուսաստանի, ՀԱՊԿ-ի օգնությունը, իսկ եթե դրա անհրաժեշտությունն առաջանա, կդիմենք։

- Սա նշանակում է, որ մենք պետք է սպասենք այնքան ժամանակ, մինչեւ Արարատյան դաշտավայրից Երեւանի կենտրոնին խփեն, հետո ասենք՝ դե, ՀԱՊԿ, հարձակվիր, թուրքն եկե՞լ է։ Չեմ կարծում, թե սա արդարացվող տրամաբանություն է։ Իհարկե, կա իրավական պայմանագիր, երբ ՀԱՊԿ-ն կարող է գործուն ներգործություն ունենալ, երբ Հայաստանը վտանգված է, բայց, այնուամենայնիվ, մեր ամբողջ ժողովուրդը կրակի տակ է, եւ պատճառաբանում են, որ դուք ՀԱՊԿ-ի անդա՞մ չեք, դե թող կոտորենք, մենք էլ սպասենք այնքան, մինչեւ Երեւանի վրա մի ռումբ գցեն, ասեն՝ ՀԱՊԿ, արի մեզ փրկի։

- Գուցե ՀՀ իշխանություններն օգնություն են ակնկալում Արեւմուտքից, թեպետ անգամ Նիկոլ Փաշինյանի «ընկերները», օրինակ, Վրաստանը՝ իր վարչապետով, կամ Կանադան, մատը մատին չեն խփում, եթե չասենք՝ մեր դեմ են գործում։

- Այո, համամիտ եմ, որ ե՛ւ Արցախը, ե՛ւ Հայաստանը շրջափակված են ոչ բարեկամական պետություններով, նույն Վրաստանին մենք տարիներ շարունակ համարել ենք միեւնույն արմատներն ունեցող տարաբնույթ էթնոսներ, եւ թվում է՝ քրիստոնյա պետությունը պետք է մեզ ձեռք մեկներ, բայց դեպքերը ցույց տվեցին, որ կան գերտերությունների գերշահեր, որը չի շրջանցվում որեւէ պետության կողմից։ Այստեղ՝ մեր տարածաշրջանում ե՛ւ միայնակ ենք, ե՛ւ միայնակ չենք, որովհետեւ, այնուամենայնիվ, կան որոշակի կապեր ու հարաբերություններ այլ պետությունների հետ, այդ թվում՝ Ռուսաստանի։ Ամերիկյան կողմնորոշում ունեցող մեր քաղաքական գործիչները, ասենք, ինչքանո՞վ են լավ պատկերացնում, որ կարող է ԱՄՆ-ն օվկիանոսի վրայից մեզ օգնության ձեռք մեկնի, եթե մեկներ, շատ լավ կլիներ, բայց մենք գործնական քայլեր առայժմ չենք տեսնում, Եվրոպան էլ լռության մեջ է, ուրեմն մեզ մնում է ե՛ւ Եվրոպայի նկատմամբ վերաբերմունքը, ե՛ւ Ռուսաստանի նկատմամբ մի փոքր ավելի ակտիվացնել։ Մեր իշխանությունները գուցե այս ճանապարհի վրա են, բայց փոքր-ինչ հապաղում է նկատվում։

- Որ ասում եք՝ Ռուսաստանի գործոնի ակտիվացում է հարկավոր, ինչպե՞ս եք պատկերացնում միջամտությունը։

- Դա միայն ես չեմ պնդում, դարերն ապացուցել են, որ ճիշտ է՝ նրանք մինչեւ վերջ մեզ չեն նվիրվում, վկայությունը 15 թվականն է, բայց միաժամանակ մենք շատ լավ գիտակցում ենք, որ եթե տարածաշրջանում մենք չունենք շատ լավ բարեկամներ, ապա գոնե կիսաբարեկամի նկատմամբ չպետք է անտարբեր մնանք։

- Բայց Ռուսաստանի ու մեր շահերը համընկնո՞ւմ են, օրինակ՝ վերջին օրերին ռուսական քարոզիչները խաղաղապահների տեղակայման հարցն են առաջ տանում։

- Անկասկած, իրենց շահերն ունեն։ Եթե մենք գտնվում ենք ֆիզիկական բնաջնջման եւ այլ մեկ ուրիշ տարբերակի միջեւ, ապա այդ մեկ ուրիշ տարբերակի կողմը պիտի ուրվագծենք, որովհետեւ 150 հազար բնակիչը, գումարած մեր զորքը, դրել ենք մի մեքենայի մեջ ու մատուցում ենք վայրագ թշնամուն, Հետո՞, ի՞նչ պետք է լինի վաղը։

- Իսկ խաղաղապահների տեղակայման մասին ի՞նչ կասեք։

- Իմ կարծիքով, դա հնարավոր տարբերակ չէ, ես՝ որպես արցախցի, կողմ չեմ այդ տարբերակին, որովհետեւ դարերի ընթացքում եղավ մի անգամ, երբ մենք ունենք մեր պետական, ազգային բանակը եւ մենք մեր ոտքը հետ քաշենք, որ մի զինվոր գա մեզ պաշտպանի՞, իսկ ի՞նչն է խանգարում մեզ, որ մեր զինվորն է մեզ պաշտպանում, եթե նրանք գան, գումարվեն մեզ՝ այնպես, ինչպես Արարատյան դաշտավայրի ողջ երկայնքով մինչեւ Գյումրի կանգնած է ռուսական զորքը, ինձ թվում է՝ ընդունելի տարբերակ է, բայց եթե նրանք պարտադրեն, որ ե՛ւ մեր բանակը դուրս գա, ե՛ւ Ադրբեջանի, ու իրենք կանգնեն, ես չգիտեմ, թե  վաղը քաղաքական ինչ խաղերի արդյունքում մենք որտեղ կարող ենք հայտնվել։

- Երկրի ռազմաքաղաքական ղեկավարությունը հայտարարում է, որ սա Արցախի հարցը չէ, Թուրքիան ցանկանում է ավարտին հասցնել 15-ին կիսատ թողած գործը, այս պարագայում մենք՝ ինքներս, պիտի մեր նոր Սարդարապատը մղենք։

- Այո, ճիշտ են ասում, որ սրանք գերտերությունների գերշահեր են, եւ Արցախը փոքր գործոն է, բայց եթե, այնուամենայնիվ, գտնում եք, որ եթե այդպես է, մենք մեր ուժերով պետք է անենք, ուրեմն պարզապես պետք է գիտակցենք բացարձակ ճշմարտություն․ 70 մլն Թուրքիա՝ գումարած 10 մլն Ադրբեջան, գումարած անբարենպաստ շրջապատի պետություններ, այո, Իրանը մեր գործընկերն է, բայց մենք, այնուամենայնիվ, պատմությունը չենք մոռացել, գնալ ճակատային, առանց բանակցությունների դիվանագիտության, չգիտեմ․․․ միամիտ կարող է հնչել, որ ճակատային գնում ենք, նրանց բոլորին ջարդենք, այդպես չի լինում։ Ինչքան էլ մենք ընկնենք էյֆորիայի մեջ, ինչքան էլ մեր ցանկությունները ներկայացնենք որպես իրողություն, այդպես հնարավոր չէ։ Պատահական չէ՝ ապրիլյան պատերազմից հետո մեր զինվորներից մեկն ինձ մի հանդիպման ժամանակ ասաց՝ մենք մեր գործը զենքով արել ենք, դուք ձեր համազգեստներով, փողկապներով գնացեք եւ մեր հաղթանակը դիվանագիտական  սեղանների մոտ առարկայացրեք։

- Մյուս կողմից՝ Ալիեւը հայտարարում է, որ չենք գնա բանակցությունների, քանի դեռ հայկական բանակը դուրս չի եկել Արցախից։ Պահանջներ է առաջ քաշում․ ինչպե՞ս եք պատկերացնում բանակցությունները։

- Հենց դա ուժի արտահայտություն է, չէ՞, ինքնավստահություն, մենք մեր ոգով ենք կռվում, պատերազմում հաղթում է ոչ թե զենքը, այլ մեր զինվորի ոգին, իսկ իրենք ունեն հզոր զինտեխնիկա, այսօր մեր քաղաքի վրա պոլոնեզ են օգտագործում, որն ավերում է ամբողջ քաղաքը, վերացնում է բնակչությունը, հա, լավ, գնացինք այդ ոգով, բայց մինչեւ ե՞րբ, որտե՞ղ։ 

- Այս պարագայում ի՞նչ կարող են անել նույն այդ գերտերությունները։

- Շատ բան, եթե գերտերություններն ուզում են, վայրկյաններում կարող են անել, ինչպես եղավ Ղրիմում։