«Հրապարակ». Այնքան պետք է ժողովրդավար լիներ Արցախը, որ բնակչությունը մի քանի անգամ ավելանար

Հարցազրույց ՔՊ-ական պատգամավոր Անուշ Քլոյանի` Մարտի 1-ի զոհ Գոռ Քլոյանի քրոջ հետ։

- «Պատիվ ունեմ» խմբակցության հեղինակած նախագծի քննարկման ժամանակ, որը իմպիչմենտի նախերգանքն է լինելու, Դուք Ձեր ելույթում ասացիք, որ Երեւանում 10 մարդ է զոհվել, ու հենց դրա համար էլ ժողովուրդը մերժեց Սերժ Սարգսյանին... Փաշինյանի իշխանության օրոք ոչ թե 10, այլ 4 հազար մարդ է զոհվել միայն 20 թ. պատերազմում, հայրենիք ենք կորցրել, մնացածի մասին էլ չասեմ: Ինչո՞ւ եք պնդում, որ ժողովուրդը չի ուզում իմպիչմենտ։

- Գիտե՞ք ինչ, մինչեւ 2018 թվականը մեր երկրում այնպիսի քրեաօլիգարխիկ, դիկտատոր համակարգ էր, որին դեմ էր մի ամբողջ հայ ժողովուրդ, այսինքն՝ համազգային շարժում տեղի ունեցավ, ժողովուրդը ոտքի ելավ՝ պայքարելու իր իշխանության համար, խլել էին իշխանությունը, ժողովուրդը ոտքի ելավ, ետ վերցրեց իր իշխանությունը։ Դրանից հետո մեր կառավարման տարիներին տեղի է ունեցել 3 ընտրություն՝ 2 համապետական, 1 քաղաքային։ Դրանք եղել են թափանցիկ, արդար, ժողովրդավար ընտրություններ։ Ժողովրդավարության կարեւոր հիմքերից մեկն ազատ, թափանցիկ ընտրություններն են։ Գոյություն ունի ազատ խոսք, ազատ տնտեսական հարաբերություններ, մենք իրականացնում ենք ազատ արտաքին քաղաքականություն, այսինքն՝ մենք ենք որոշում մեր երկրում, թե ներքին եւ արտաքին քաղաքականությունները ոնց վարել։ Այո, կան խնդիրներ, բայց մենք բոլոր այդ խնդիրները վերանայում ենք, իրականացնում ենք բազմաթիվ ռեֆորմներ, պետական ինստիտուտների ամրապնդում, կայացում, եւ անհիմն է իրենց այն պնդումը, որ կա ժողովրդի պահանջ, եւ պետք է տեղի ունենա իմպիչմենտ: Որտե՞ղ է այդ ժողովուրդը։

- Ժողովուրդը պատերազմից հետո քանիցս փողոց է դուրս եկել, եւ տեսել ենք, թե իշխանությունն ինչ է արել։

- Այնպես չէ, որ մենք անհամաչափ ուժ ենք կիրառել, եթե անհամաչափ ուժ կիրառած լինեինք, եւ խախտված լինեին մարդու իրավունքները, ընդդիմությունը մինչեւ ՄԻԵԴ-ի դատարան հասել էր։

- Եթե անգամ ժողովուրդը հիմա բազում պատճառներով դուրս չի գալիս, դա չի նշանակում, որ ձեր իշխանությունն Արցախը չի հանձնել, Հայաստանից տարածք չենք կորցրել։

- Նախ՝ եթե իրոք բոլոր 3 նախագահները ցանկանում էին, որ Արցախը մնար հայկական, հզոր, ինքնավար, պետք է ստեղծեին հզոր, ինքնիշխան, ժողովրդավար Հայաստանի Հանրապետություն, այդ դեպքում Հայաստանը կարող էր փոքրիկ Արցախը պահեր հայկական, ու Արցախը ոչ թե լքեին գային Հայաստան, իրենց թոռները ծնվեին ԱՄՆ-ում, այլ այնքան պետք է ժողովրդավար լիներ Արցախը, որ բնակչությունը մի քանի անգամ ավելանար, նույնը` Հայաստանում։ Եթե մենք ունենայինք հզոր պետություն, ոչ մեկ մեզ հետ պատերազմի լեզվով չէր խոսի։ Իսկ մեզ մեղադրելուց առաջ թող հիշեն, որ այնպիսի քաղաքականություն են վարել, որ այս պարագայում անխուսափելի էր պատերազմը, ինչի մասին հայտարարեց նաեւ Սերժ Սարգսյանը։

- Սա այն թեման է, որտեղ ձեր իշխանության դիրքորոշումը հայտնի է` նախկիններն են մեղավոր, եկեք խոսեք չորրորդ հանրապետության մասին, որը հռչակեց Փաշինյանը կուսակցության համագումարում։ Հիմա մենք ո՞ր հանրապետությունում ենք ապրում՝ երրորդ, չորրորդ։

- Արդեն չորրորդ հանրապետություն ենք թեւակոխել, որովհետեւ չորրորդ հանրապետությունն իրական Հայաստանն է՝ 29 հազար 743 ք/կմ-ով, ինչպես ենք մեր պետությունը դարձնելու ինքնիշխան, անկախ, կայացածն ամրապնդենք, ուժեղացնենք։

- Իսկ ինչպե՞ս «թաղեցիք» երրորդ հանրապետությունը։

- Չենք թաղում, դա մեր պատմության էջերից մեկն է, ո՞նց կարող ենք մարդկանց ասել՝ ջնջեք ձեր ուղեղից, մի մտածիր, մի հիշիր պատմության էջերը։

- Նկատի ունեք` Արցա՞խը հիշեն։

- Այո, Արցախը եղել է ընդմիշտ հայկական, բնակվել են հայերը, բայց վատ վերաբերվել ենք մենք՝ բոլորս, հենց այն առումով, որ չենք ստեղծել ավելի ամուր պետություն։

- Ձեր ղեկավարն Արցախը հայկական չի համարում, լավ է, որ դուք համարում եք, բայց, հավանաբար, մոռացել եք, որ Արցախն ինքնաբավ, կայացած պետություն էր։

- Ոչ, ոչ։ Ամբողջ աշխարհը ճանաչում էր Արցախն Ադրբեջանի կազմում, ոչ մեկ չի ընդունել Արցախի անկախությունը, եթե այդ նիշը մի փոքր իջեցնեին արցախցիները եւ համակերպվեին այն մտքի հետ, որ կլինեն ինքնավար, ուժեղ միավոր` կպահպանեին հայկական Արցախը։

- Չորրորդ հանրապետությունը էլ ինչո՞վ է նախորդից տարբերվում։

- Չորրորդ հանրապետության հիմքն այն է, որ ունենալու ենք անկախ, ինքնիշխան, հզոր պետություն, որտեղ մեր ՀՀ քաղաքացիներն ապրելու են բարեկեցիկ, երջանիկ կյանքով, ստեղծելու ենք հզոր պետություն, որտեղ կարողանալու ենք արարենք, աշխարհի հետ հարաբերություններ ունենանք։

- Ինչի՝ մինչեւ ձեր իշխանությունը այս ամենը չէի՞նք անում:

- Մեզ միշտ պահել են թելադրանքի տակ, մեզ միշտ ստրկացրած են եղել, մենք ինքնուրույն չենք եղել, եղել ենք ծայրագավառ՝ Ռուսաստանի տիրապետության ներքո, մեր տեղը մեր որոշումներն իրենք են կայացրել, անգամ մեր նախագահներին դաբրո էին տալիս, Ռուսաստանից նշանակում։

- Ձեր ժամանակ էլ ասում են` Սորոսն է նշանակում, որոշ դեսպաններ են նշանակում։

- Ոչ, ոչ, դրանք սուտ, մանիպուլյատիվ խոսքեր են։

- Բայց ոնց որ չորրորդ հանրապետության մասին ձեր սահմանումն անգամ չի համընկնում, հիմա 29 հազար 743 ք/կմ էլ Հայաստանը չի, էլ ի՞նչ ինքնիշխանություն, եթե չեք կարողանում անգամ դա վերականգնել։

- Ոչինչ, մենք կվերականգնենք, մենք չենք հրաժարվում ո՛չ մեր Արծվաշենից, ո՛չ էլ 200 ք/կմ տարածքից, մենք դա անելու ենք դիվանագիտական ճանապարհով եւ ազատագրելու ենք: Իհարկե, «ազատագրել» բառը մի քիչ կոպիտ է հնչում, ուստի՝ վերականգնելու ենք։ Ստեղծվել է սահմանազատման-սահմանագծման հանձնաժողով, եւ այդ ամենի ներքո մենք վերականգնելու ենք մեր ինքնիշխանությունը։

- Արծվաշենը վերցնելու եք, Տիգրանաշե՞նը տաք, ինչպես Ադրբեջանում են ուզում։

- Ես նման բան չեմ հայտարարում, Արծվաշենն էքսկլավ է, այն չորս կողմից շրջափակված է, մենք դիվանագիտական ճանապարհով լուծելու ենք այս հարցը, հաստատել ենք խաղաղություն եւ շարժվելու ենք առաջ ու կվերականգնենք մեր ինքնիշխան տարածքը։ Ալիեւը, այո, հայտարարում է, որ Տիգրանաշենն իրենց անկլավն է, այդ դեպքում մենք պետք է ուսումնասիրենք բոլոր իրավական հիմքերը, դեռ չենք հասել այդ գործընթացին, բայց դա էլ է լինելու, չի կարող չլինել այդ պրոցեսները, կա՞ն փաստաթղթեր, Ալիեւը կներկայացնի, կքննարկենք, եթե տարածքային փոփոխություններ լինեն, տարածքների փոխանակում արվի, պետք է միանշանակ ժողովուրդը հանրաքվեով իր որոշումը հայտնի, ինքնուրույն որոշում չպետք է լինի։

- Չորրորդ հանրապետությունը նոր խորհրդանիշներ է՞լ է ունենալու։

- Ես կարծում եմ՝ ոչ, մեր դրոշը կա, զինանշանը կա։

- Զինանշանի վրա Արարատը կա, որից ձեր իշխանությունը․․․

- Ես այդ մասին ․․․ չեմ կարող ոչինչ ասել։

- Մի քանի օր առաջ Փաշինյանն ասաց, թե հույս ունի, որ ժողովուրդը կերկարացնի ձեր իշխանության մանդատի ժամկետը․․․

- Մենք պայքարելու ենք դրա համար, ինչո՞ւ չպիտի պայքարենք, մեր հանձնառությունները կատարենք, հաստատենք խաղաղություն, ստեղծենք հզոր պետություն, մենք դրա ջատագովն ենք, այդ ուղիով շարժվելու ենք եւ ժողովրդից խնդրելու ենք եւս մեկ ժամկետ, որ այն, ինչ ստեղծել ենք, ամրապնդենք, հզորացնենք։

- Այդուհանդերձ, ասացիք, որ 10 զոհի համար չներեցին Սերժ Սարգսյանին, ժողովուրդն ինչո՞ւ պիտի ների Նիկոլ Փաշինյանին հազարավոր զոհերի համար, որ վստահ եք, թե ստանալու եք նորից մանդատ։

- Այլ բան է, որ Երեւանի կենտրոնում նախագահը հրաման արձակի՝ կրակել սեփական քաղաքացիների վրա, մեկ այլ բան է, որ պատերազմ է եղել։ Մենք չենք ասել` Ադրբեջան, հարձակվիր մեզ վրա, մենք պաշտպանվել ենք, հասկանո՞ւմ եք, պատերազմ է եղել, ես իմ խոնարհումն եմ բերում զոհերի հիշատակին, բայց պատերազմ է եղել։

- Եթե կրակել է, ինչո՞ւ չեք պատժում...

- ՄԻԵԴ-ի որոշումն այդ մասին է, բոլոր քննությունը եղել է, կա 80 հատոր․․․ Կրկնում եմ՝ Փաշինյանը հրաման չի արձակել, թե՝ Ադրբեջան, հարձակվիր։

- Մոռացե՞լ եք, որ Փաշինյանը քանիցս հայտարարել է, որ եթե շուտ դադարեցներ պատերազմը, իրեն դավաճան կասեին, այսինքն՝ գիտակցված երիտասարդ տղաներին տարել է զոհվելու։

- Ոչ․․․ այսինքն, հարձակվել են մեր տարածքի վրա, մենք չպաշտպանվեի՞նք: Հետո, սիրելիս, ես լավ հիշում եմ՝ այդ ժամանակ խորհրդարանը որոշում կայացրեց, որ պայքարում ենք ազատագրման համար։

- Խորհրդարանը գուցե շատ բան չգիտեր, պետության գլուխը պատասխանատվություն է կրում, ինքը չպետք է սրա-նրա ասածով գործի։

- Խորհրդարանը նախ այդպիսի որոշում կայացրեց, երկրորդն էլ՝ մենք պայքարում էինք, հավատում էինք, որ հաղթանակ ենք տանելու, դրա համար․․․

- Սխալ հաշվարկ էր, դրա համար էլ պիտի պատժվեք։

- Չեմ կարող ասել՝ սխալ հաշվարկ, ամեն դեպքում, մենք պայքարել ենք մեր տարածքի, մեր հողերի համար, զուգահեռ մի տարեք, մի բան է Երեւանի կենտրոնում սեփական քաղաքացիներին սպանելը, մի բան, որ թշնամի պետությունը հարձակվում է, եւ քո քաղաքացին պայքարում է եւ զոհվում։

- Նիկոլ Փաշինյանն էլ է ժողովրդի դեմ քաղաքի կենտրոնում ռումբ գցելու հրահանգ տվել, մոռացե՞լ եք անցած տարի Բաղրամյանի դեպքերը, մարդիկ վնասվածքներ ստացան, պիտի մահանայի՞ն, որ պատասխանատվության հարց տեսնեիք։

- Այստեղ անհամաչափ ուժ չի կիրառվել, մեր ոստիկանները պատշաճ իրականացրել են իրենց գործողությունները։ Դեռ այդ ժամանակ էր ակնհայտ, որ Բագրատ Գալստանյանն իրականացնում է իր գործողությունները, կազմակերպված սադրանքը, եւ ինքն էր կոչերով հանդես գալիս, թե` հանեք ձեր սաղավարտները, քարեր վերցրեք, խփեք ոստիկաններին, այդ դեպքում ոստիկանները ստիպված եղան․․․ իրենք հստակ ծրագիր ունեին՝ հարձակվելու ԱԺ շենքի վրա, մինչդեռ 2008 թ. մարտի 1-ին խաղաղ ցույցեր են եղել, եւ ոչ մի պետական կառույցի վրա ժողովուրդ չի հարձակվել, տվյալ պարագայում ժողովրդին բերել եւ հրահանգում էին՝ հարձակվի ԱԺ-ի վրա, քարերով խփի։