2002թ. ՀՀ եւ ՌԴ կառավարությունների միջեւ կնքված համաձայնագրով ռուսական գազից կուտակված պարտքի դիմաց հայկական կողմը ռուսական կողմին հանձնեց մի շարք ձեռնարկություններ, եւ այդ գործարքը ստացավ «Գույք պարտքի դիմաց» անվանումը: 9 տարի է անցել այս խիստ վիճահարույց գործարքի իրականացումից, եւ թերեւս շատ քչերին է հայտնի (եթե ընդհանրապես որեւէ մեկին հայտնի է) այդ ձեռնարկությունների ճակատագիրը:Օրերս մեկ այլ, ավելի աղմկահարույց գործարք կնքվեց` ռուսական կողմին հանձնվեց Սեւան-Հրազդան հիդրոկասկադը, որը որոշ լրատվամիջոցներ հասցրին անգամ «Գույք պարտքի դիմաց 2» կնքել, եւ սա էլ կարծես լրացուցիչ առիթ հանդիսացավ հիշելու բուն գործարքն իր բոլոր պատասխան չստացած հարցականներով: Խնդրո առարկայի շուրջ մեր հարցերին պատասխանում է ՀՀ նախկին վարչապետ Հրանտ Բագրատյանը:
- Պրն Բագրատյան, ընդհանուր առմամբ ինչպե՞ս եք գնահատում «Գույք պարտքի դիմաց» գործարքը. մեր իշխանությունների ապաշնորհությո՞ւն, այդ տարիներին ստեղծված իրավիճակի համար լավագույն լուծո՞ւմ, թե՞ կա երրորդ տարբերակը:
- «Գույք պարտքի դիմաց» գործարքում պետք չէ ապաշնորհություն կամ որեւիցե տնտեսական ճկունության դրսեւորումներ փնտրել. այն միայն Ռոբերտ Քոչարյանի համար եղել է իր իշխանությունն ամրապնդելու խնդիր: Գրեթե վստահ եմ, որ գործարքի իրական պատճառը հետագայում Հրազդան-Սեւան հիդրոկասկադն իր ընդհանուր 560 Մվտ հզորությամբ Ռուսաստանին հանձնելն է եղել: Հենց այս գործարքն էլ, որն իմ գնահատմամբ արժե մոտ 3 մլրդ դոլար (հաշվի առնելով վերոնշյալ հզորությունը), խնդրահարույց հարցի առանցքն է: Ընդ որում, հայկական կողմը ռուսականին այն տրամադրում է անվճար, իսկ ահա հայերից «նվեր» ստացած ռուսական ընկերությունն այն բավական պատկառելի գումարով վաճառել է մեկ այլ ռուսական ընկերության, ինչից դժվար չէ կռահել, որ Ռուսաստանում գնահատել են մեր հիդրոկասկադի իրական արժեքը, ինչը մենք, չգիտես ինչու, չենք արել: Ինչ վերաբերում է բուն գործարքով տրված ձեռնարկություններին, ապա դրանք, այն է` «Մարս» ՓԲԸ-ն, «Երեւանի մաթեմատիկական մեքենաների ավտոմատացված ինստիտուտ» ՓԲԸ-ն, «Երեւանի ղեկավարման ավտոմատացված համակարգերի ԳՀԻ» ՓԲԸ-ն, «Երեւանի նյութագիտության ԳՀԻ» ՓԲԸ-ն եւ Հրազդանի ՋԷԿ-ի գույքահամալիրը, մոտ 100-ապատիկ անգամ պակաս արժեք ունեն, քան Սեւան-Հրազդան հիդրոկասկադը:
Եվ հետո, այս գործարքի մասին խոսելիս բոլորը, չգիտես ինչու, մոռանում են ամենակարեւոր հարցը. լավ, ինչպե՞ս եղավ, որ այդ մոտ 100 միլիոն դոլար կազմող պարտքը գոյացավ: Չէ՞ որ Ռուսաստանից գնում էին գազը եւ համապատասխան սակագներով վաճառում մեր ազգաբնակչությանը, իսկ վերջինից էլ գանձում գումարները: Ուղղակի այդ գումարները գանձվելուց հետո չեն ուղղվել ձեռք բերված գույքի (որն իրենից ներկայացնում էր վերը նշված գազը եւ էլեկտրաէներգիայի վերածված միջուկային վառելիքը) արժեքի մարմանը: Փաստորեն, գործ ունենք Քոչարյանի վարչակարգի կողմից իրականացված լայնամասշտաբ կոռուպցիայի հետ: Այդ գանձված գումարները եթե ոչ ամբողջությամբ, ապա գոնե մի 85 տոկոսի չափով ուղղակիորեն գրպանվել են:
- Ըստ համաձայնագրում նշված կետի՝ «Գույք պարտքի դիմաց» ծրագրով Ռուսաստանին փոխանցված հայկական ընկերությունները պետք է վերակազմավորվեին, ընդգրկվելով մեկ գիտա-արտադրական միավորման մեջ, նաեւ պահպանելով իրենց թեմատիկ ուղղությունները: Մեր այդ գիտա-արտադրական միավորների վերաբերյալ ռուսական կողմը որեւիցե բան նախաձեռնե՞լ է:
- Առանձնապես լավատեղյակ չեմ այս հարցի վերաբերյալ, միայն ուզում եմ հուսալ, որ ռուսական կողմը կփորձի իրատեսորեն գնահատել այդ օբյեկտների օգտակարությունը եւ կծառայեցնի իր ու հայկական կողմի շահերին: Կարծում եմ, որ այդ ձեռնարկություններում ռուս ներդրողների համար գայթակղիչ կարող է լինել եթե ոչ ամբողջովին «Մարս» գործարանը, ապա գոնե դրա որոշ արտադրամասեր՝ հատկապես գալվանականն ու շաղափների արտադրությանը, որոշ հետաքրքրություն կարող է իրենից ներկայացնել նաեւ Նյութագիտության ինստիտուտը:
- Ընդհանուր առմամբ, այս գործարքով մեր տնտեսությունն ինչ-որ չափով աշխուժանալու հավակնություններ կունենա՞, թե՞ ոչ:
- Ինչպես տեսնում ենք, արդեն 9 տարի է, ինչ գործարքը կատարված է, եւ ոչինչ տեղից չի շարժվել: Պետք է միայն հուսալ, որ հետագա տարիներին ինչ-որ քայլեր ռուսական կողմը կձեռնարկի, ինչի արդյունքում էլ միգուցե որոշակի աշխուժություն նկատվի:
Լեւոն ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ
