«Հրապարակ»-ի զրուցակիցը նախկին փոխոստիկանապետ Հովհաննես Քոչարյանն է:
- Հայաստանի պատմության մեջ խայտառակ դեպք տեղի ունեցավ՝ ոստիկանությունը Սարդարապատում փակեց Վեհափառի ճանապարհը: Սա բացատրություն ունի՞:
- Բացարձակ անթույլատրելի արարք է, այն էլ՝ այդ օրով: Վեհափառի մուտքը Սարդարապատի հուշահամալիր կամ ցանկացած հանրային տարածք կարող էր արգելվել միայն այն դեպքում, եթե նրա մուտքն այդ տարածք հանրային անվտանգության համար ստեղծում էր սպառնալիքներ: Այդ մարդու մուտքն անվտանգային սպառնալի՞ք էր առաջացնում, որ փորձում էին արգելել: Հիմա Դուք կասեք՝ հրահանգ են կատարել, ես էլ մտածում եմ՝ որքան այդ վարկածը գոյության իրավունք ունի, այնքան էլ՝ սովորական տգիտության վարկածը: Այդ հրահանգը տալու համար լրջագույն հիմնավորումներ պետք է լինեն: Դա անթույլատրելի է, այս լարված վիճակում ոստիկանությունն իր նկատմամբ քննադատության սլաքներ ուղղելու պրովոկացիա է անում, ինչն անթույլատրելի էր, իրավիճակը լարելու գործողություն էր:
- Առհասարակ, ոստիկանությունն ագրեսիվ է, ո՞րն է պատճառը:
- Հավաքական գնահատական դժվար է տալ, ուժի գործադրման դրվագները բազմաթիվ են, ամեն դրվագի համար պետք է մասնագիտական կարծիք հայտնել: Այնպես չէ, որ ես նստած՝ գիշեր-ցերեկ հետեւում եմ, թե բիրտ ուժ ոնց են գործադրում: Ոստիկանության գործողությունների մասով առանձնապես հետաքրքրություն չեմ դրսեւորում, բայց նկատել եմ հրապարակումներ, որոշ դեպքերում՝ ուժի անհամաչափ գործադրման ակնհայտ դեպքեր: Քաղաքացիների հետ երկխոսության մեջ մտնելիս, ոչ ստանդարտ իրավիճակներում` վիրավորանքին կամ հայհոյանքին շատ սուր, կտրուկ են արձագանքում, անձնական դաշտ են տեղափոխում խոսակցությունները եւ սկսում են ուժ կիրառել: Պրոֆեսիոնալ տեսանկյունից անթույլատրելի են նման դեպքերը: Նախկինում էլ հանդիպում էին, բայց մի քիչ ավելի ադեկվատ էր համակարգը, եւ առանձին ծառայողական քննություններով արձագանք էր տրվում դեպքերին:
- Առանձնահատուկ դաժանությամբ աչքի են ընկնում ոստիկանության ներքին զորքերի տարբեր գույնի բերետավորները` մարդկանց հատուկ ցավ են պատճառում, պատգամավոր ծեծում եւ այլն:
- Ես չեմ հերքում, տեսել եմ, հասկանում եմ՝ ուժի գործադրման տեսանկյունից վիճահարույց տեսարաններ եք նկարագրում: Խնդիրն ուժի գործադրումը բացառել-չբացառելու մեջ չէ, պետք է ձգտել, որ բացառվեն: Խնդիրն այն է, որ երբ նման դեպքեր են արձանագրվում, համակարգը պետք է ադեկվատ արձագանքի, որովհետեւ, երբ տալիս ես ճիշտ իրավական գնահատական, ու դա հետեւանք է ունենում, նաեւ պրոֆիլակտիկ նշանակություն է ստանում: Արձագանքի համաչափություն չեմ տեսնում, իսկ ինչ վերաբերում է ուժի գործադրմանը, այո՛, ավելի ինտենսիվ է գործադրվում, քան պետք է, բայց հատուկ միջոցներ չեն գործադրվում դեռեւս:
- Սյունիքում արցունքաբեր գազ է կիրառվել, Երեւանում ինչ-որ գազ էր արձակվել:
- Ընդհանուր առմամբ, խաղաղ հավաքներ են ընթանում: Փողոց փակելը՝ որպես խաղաղ անհնազանդության գործողություն, ամբողջությամբ թույլատրելի է: Ուժի գործադրման պայման կարող է լինել միայն մեկը՝ երբ ոստիկանության ծառայողներն օրինական պահանջը կատարելու՝ փողոցը բացելու կամ երթեւեկությունը մասնակի վերականգնելու համար դիմում են հավաքի մասնակիցներն, տալիս են ժամանակ:
- Ասում են՝ մեկ րոպե ժամանակ:
- Մեկ րոպեն քիչ է, ավելի լավ է չտան: 2 անգամ բարձրախոսով զգուշացնում են ուժ կիրառելու մասին, հետո նոր կիրառում են համաչափ ուժ: Այ, եթե մենք այս ալգորիթմը տեսնենք, ընդ որում՝ բերման ենթարկվածների մասով էլ դատական հայցեր տեսնենք, օրինակ, ձերբակալվեց 300 մարդ, գոնե 250 դատական հայց, արդեն կարելի է խոսել իրավաչափության եւ համաչափության մասին, բայց երբ ընթացակարգերը չեն պահպանվում, չի կարող համարվել նորմալ: Այս խնդիրը պետք է ոստիկանության վարչական հատվածը դնի, ոչ թե մամուլը, իրենք պետք է գնահատական տան ոստիկանության գործողություններին: Մի հանգամանք էլ՝ եթե նախկինում ոստիկանությունն ինչ-որ գործողություններ էր անում կամ պատրաստվում էր անել, իրավական պարզաբանումներ էին տարածում, գոնե կանխատեսելի էին դարձնում, հիմա չկա քարոզչություն: Գուցե ես՝ որպես նախկին ոստիկան, ոչ պոպուլյար բան եմ ասում, բայց ոչ թե փորձում եմ տեղավորվել 2 բեւեռների կարծիքներում, այլ փորձում եմ օբյեկտիվ գտնվել: Որոշ տեղերում տեսնում եմ՝ նորմալ են աշխատում, որոշ տեղերում՝ ոչ: Ստորաբաժանումների տարբերությունով պայմանավորված տարբերություն էլ եմ տեսնում, օրինակ, պարեկներն ավելի զուսպ են, իսկ կարմիրբերետավորներից ինչ-որ մեկն ինչ-որ հայհոյանքից ընկնում է հոգեցնցումների մեջ, ինչը նորմալ չէ:
- Ի դեպ, փոխոստիկանապետն էլ հայհոյում է՝ ցուցարարներին լակոտ անվանում:
- Երբ մենք ունենում ենք փողոցում նման երկխոսություն եւ անձնական դաշտ տեղափոխած վիրավորանքներ, առաջին շահագրգիռ կազմակերպությունը, որը պետք է դա կանխի, ոստիկանությունը պիտի լինի, որովհետեւ ոչ մի բան ծառայողների կարգապահությունն այնքան չի ավիրում ու ոչնչացնում, որքան ոչ էթիկական վարքի այդ դրսեւորումները:
- Սա ամենաթողության հետեւա՞նք է, թե՞ հրահանգ:
- Կարծում եմ՝ սա առանձին սպաների ոչ կոմպետենտության հետեւանք է: Ոստիկանությունը ֆիլանտրոպիստական կազմակերպություն չէ, որ քնքշությունից խոսենք, այդ կառույցն ուժ կիրառելու համար է, բայց ուժ կիրառելու 2 ընթացակարգերը պետք է պահպանվեն: Ոստիկանության հետ պետք է խոսել իրավական ընթացակարգերի լեզվով, հասարակության զայրույթը հարուցած ամեն դրվագով պետք է դիմումներ, բողոքներ լինեն, եւ լինեն հետեւողական դրանց ընթացքով, եթե ապօրինի ձերբակալումներ է անում, պետք է վիճարկել դատական կարգով, եթե 280 հոգու ձերբակալում են, բայց 10 գործ է գնում դատարան, պետք է հարցնել՝ էն 270-ն ինչո՞ւ չգնաց: Ոստիկանության հետ շփվելը, անգամ քննադատելը, պետք է լինի իրավահարաբերության ձեւով, եթե կա խախտում, պետք է մինչեւ վերջ գնալ: Եթե համակարգն իներտ է, պետք է քննադատվի, որովհետեւ գնալով իրավիճակը լարվում է, սրացումներ կարող են լինել, եթե այդ ընթացակարգերն անտեսվեն, մենք ավելի ծանր հետեւանքներ ենք ունենալու:
- Ասացիք՝ ոստիկանությունը քնքուշ չի կարող լինել, բայց 2018-ին լավ էլ քնքուշ էր:
- Ես ի պաշտոնե ուժի իրավաչափության ստուգման ստորաբաժանման ղեկավար էի, այնպիսի դաժան քննադատության, ինչպես 2018-ին ենթարկվում էր ոստիկանությունը, չի եղել երբեք: Հիմա ոստիկանությունն աշխատում է իդեալական պայմաններում, 2018 թվականին ոստիկանության այնպիսի դեմոնիզացիա էր գնում, էլ չեմ ասում 2018-ից առաջ՝ ոստիկանների անհատական թիրախավորումներով համացանցային թրոլինգները: Չեմ համաձայնի, որ 2018-ին ոստիկանությունը քնքուշ էր:
- Բայց այս բռնությունները չկային:
- Չմոռանանք, որ ժողովրդական զանգվածներն այն ժամանակ ավելի շատ էին, ճնշումը ոստիկանության վրա ավելի մեծ էր, ոստիկանության ուժերը չէին բավականացնում, հետեւաբար, իրավիճակը մի քիչ տարբեր էր: Կհամաձայնեմ միայն, որ Ձեր նշած խախտումների վերաբերյալ շահագրգիռ պրոֆեսիոնալ վարչական արձագանքը չկա:
- 2018-ի ոստիկանությանը քննադատողներն այսօր իշխանության հետ սերտաճել են, լուռ են օտարերկրյա դեսպանատները:
- Իրավապաշտպանական, սոցիալական վերահսկողության նման պասիվություն, ինչպիսին հիմա է, չի եղել, դրա համար եմ ասում՝ ոստիկանությունը հիմա աշխատում է իդեալական պայմաններում:
- Այսինքն, այդ շրջանակներին պատվեր կար իջեցված՝ թիրախավորել ոստիկանությանը, հիմա չկա՞:
- Այո, միանշանակ: Այն ժամանակ իրավապաշտպանները եթերներից չէին իջնում, թիրախավորվում էին բոլորը՝ փողոցում ծառայություն իրականացնող ոստիկանից մինչեւ բարձրաստիճան պաշտոնյա: Հավաքների ժամանակ անընդհատ ոստիկանությանը մեղադրում էին ուժ կիրառելու մեջ, հիմա քննադատություն չկա, դրա համար եմ ասում՝ ստանդարտների հեղափոխական փոփոխություն է: Մեզ կանչում էին լրատվամիջոցներ եւ հաշիվ էին պահանջում մեր գործողությունների համար, էլ չեմ ասում՝ պրոֆեսիոնալ փաստաբանական թիմերը ոստիկանության դեմ ուղղված հայցերի մոնիտորինգ էին անում: Ամբողջ մամուլը հեղեղվում էր այդ տեղեկույթով, ո՞ւր է հիմա: Ինձ համար դա մութ պատվեր էր, եթե դրսից էին ֆինանսավորվում` կարելի է ինչ-որ կռահումներ անել, բայց դա ոստիկանության վրա ազդում էր, դրական էֆեկտ էր տալիս:
- Չե՞ք կարծում, որ հիմա ոստկանությունը հրահանգ է ստացել կոշտ գործելու:
- Չեմ կարող ասել՝ այդ լոկալ նյարդային ջղաձգումները հրահանգի՞ արդյունք են, թե՞ ինքնագործունեության, ճիշտ մարդկանց ճիշտ պաշտոններում չնշանակելու: Ես տեսնում եմ, որ դա կարելի է չանել, որ դրանից ոստիկանությունը չի շահում: Այն սպայակազմը, որին հիմա տեսնում եմ, նախկինում երբեք չեմ տեսել, նոր մարդիկ են:
- Դուք 2018-ին ողջունել էիք փոփոխությունները, հետո փոխոստիկանապետի պաշտոնն էիք զբաղեցնում, հիմա համամի՞տ եք վարվող քաղաքականությանը:
- Ես կարծում եմ՝ անվտանգային, հայեցակարգային լրջագույն քաղաքականության պակաս կա, մենք անվտանգային ինստիտուտների վերաթարմացման կարիք ունենք, ՀՀ-ն ոստիկանության մասին նոր օրենքի կարիք ունի, կադրերի պրոֆեսիոնալիզացման, օրենքի գերակայության հետ կապված աշխատանքներ պետք է արվեն:
- Ի՞նչ վերաբերմունք ունեք «Տավուշը հանուն հայրենիքի» շարժման հանդեպ:
- Ես իմ վերաբերմունքի մասին պատրաստվում եմ բարձրաձայնել, ժամանակ է պետք: Ես օրակարգն եմ ուզում հասկանալ: Առայժմ տեսնում եմ շատ սրտոտ խոսք, համազգային միասնությանն ուղղված քայլեր, ժողովրդին հավաքական ուժը վերադարձնելու անկեղծ նշաններ, բայց չեմ տեսնում քաղաքական օրակարգ, կուզեի, որ առաջիկա տեսլականը հասկանալի լիներ: Օրինակ, իշխանության օրակարգը, ինչքան էլ մարդկանց սրտով չլինի, պարզ է, հստակ է՝ ՀՀ խորհրդային սահմանների վերականգնում:
- Բայց Ադրբեջանը մի հատվածում 1976 թ․ քարտեզով է առաջնորդվում, մյուսում՝ իրեն հարմար այլ քարտեզով:
- Ադրբեջանի դիրքորոշմանը ծանոթ եմ, ես իշխանությունների տեսակետից եմ խոսում: Տեսեք, ասում են՝ պոպուլյար է, պոպուլյար չէ, փորձում ենք այսինչ թվի քարտեզով սահմանները վերականգնել:
- Բայց նաեւ ասում են՝ երաշխիք չկա, Տավուշում անենք` հետո կերեւա:
- Հասկանում եմ այդ մտահոգությունները, մարդիկ ուզում են ասել՝ Տավուշում արեցիք, Վարդենիսում, Սյունիքում, Սեւ լճում անելո՞ւ եք: Իշխանության խնդիրն է, որ պատասխանը չեն տալիս այնպես, որ այդ հարցերը չհնչեն, բայց գոնե կոնցեպտ են առաջ քաշում: Այս դաշտից պետք է կոնցեպտուալ ձեւակերպումներ հնչեն, որ ինձ նման մարդիկ, որոնք չունեն քաղաքական բեւեռային խրամատավորում եւ պետությունն են սիրում, կողմնորոշվեն, քաղաքական ընտրություն կատարեն: Ես, օրինակ, կուզենայի լսել՝ եթե սահմանազատման գործընթացը դադարեցվում է, պատերազմի վտանգը ո՞նց են չեզոքացնելու:
- Պատասխանը տվել է Դիվանագետների խորհուրդը` դիվանագիտական գործիքակազմ, դաշնակիցների հետ աշխատանք, ոչ թե թշնամանք:
- ՌԴ-ն Հայաստանի դաշնակի՞ցն է, թե՞ դաշնակիցը չէ, այդ հարցի պատասխանը Դուք գիտե՞ք: Երբ ես սեպտեմբերյան բռնազավթումից հետո տեսնեի դաշնակից Ռուսաստան, հարցին միանշանակ պատասխան կտայի, բայց ես մտավախություն ունեմ, որ դաշնակցային պետության վարքագիծ իմ պետությունը չի ստանում, եւ այստեղ իշխանությունները բացարձակ երկրորդական են:
- Դաշնակցային հարաբերությունները պահպանում ու զարգացնում են, ոչ թե ավերում, 2018-ից սկսած՝ ՀԱՊԿ-ի դեմ դեմարշը հիշենք:
- Դուք նայեք Ադրբեջանի դեմարշները՝ ուղղված ՌԴ-ի դեմ՝ Ղրիմի անեքսիայով, Ուրաինային օգնությամբ: Ադրբեջանական Տելեգրամ ալիքներն ամբողջը պրոուկրաինական են: Իմ պես մարդիկ թիրախավորվում են՝ որ մի հատ կողմնորոշվի՝ էս կո՞ղմ ես, թե՞ էն կողմ, բայց ես մեջտեղում ուզում եմ մնալ այնքան ժամանակ, մինչեւ այս հարցերի պատասխանները ստանամ: Եթե այս իշխանությունը չլինի, ես չգիտեմ՝ այդ շտկումները կլինե՞ն, թե՞ ոչ: Ընդհանրապես, ներքին օրինակարգի եւ իրավակարգի մեջ իշխանության պատասխանատվությունը շատ մեծ է, բայց քաղաքական համակարգի պատասխանատվությունն էլ կա, եւ մեր պետության ապագան կախված է իշխանություն-ընդդիմություն հարաբերություններից, այս պառակտվածությունից: Մենք խոսում ենք արատերից, ես այդ արատների վերացման մեխանիզմն եմ ուզում տեսնել, որ այս մարդը կամ մարդկանց խումբն ունի ծրագիր:
