«Հրապարակի» զրուցակիցը բանաստեղծ, ԵՊՀ նախկին դասախոս Հենրիկ Էդոյանն է:
- Պարոն Էդոյան, տարեցտարի ուսանողների թիվը բուհերում եւ անգամ մայր բուհում նվազում է: Արտասահմանյան գրականություն մագիստրոսական ծրագիրն էլ, որի շրջանակներում Դուք դասախոսություններ էիք կարդում, արդեն երկու տարի է՝ առհասարակ չի բացվում, քանի որ դիմորդներ չկան: Ինչո՞ւ այժմ երիտասարդները չեն հետաքրքրվում կրթությամբ:
- Այո, մագիստրատուրայում ուսանողներ չկան, որովհետեւ, նախ, կրթության հանդեպ չկա հետաքրքրություն: Եվ, բացի դա, հասարակական կյանքի մեջ շերտավորում, տարբերակում` կրթության առումով, այլեւս չկա, այսինքն` կարեւոր չէ՝ ով ինչ կրթություն ունի, ունի՞ մագիստրոսի կոչում, թե՞ չունի: Կրթական ցենզին այլեւս ոչ ոք ուշադրություն չի դարձնում: Պրոֆեսոր, մագիստրոս, բակալավրի շրջանավարտ՝ դարձել են հավասար, ոչ մի բան կարեւոր չէ: Եվ հետո՝ նյութական խնդիրներ էլ կան: Բուհերում ամեն տարի թանկանում է վարձավճարների արժեքը: 500 հազարը դառնում է 600, 600 հազարը` 700, ու այդպես շարունակ, եւ մարդիկ չեն կարողանում վճարել: Քիչ գումար չէ եւ ամեն մեկին հասանելի չէ: Մարդիկ գուցե ուզում են սովորել, գումար չունեն, պրոբլեմ է այդքան գումար գտնելը: Մագիստրատուրայում հատկապես հիմա սովորում են նրանք, ովքեր ցանկանում են գիտական աշխատանքով զբաղվել, բայց գիտական աշխատանքով զբաղվողների թիվն էլ նվազել է: Մի քանի հանգամանքներ միասին վերցրած պատճառ են դարձել, որպեսզի ուսանողների թիվը նվազի: Մի տեսակ գիտական կրթվածությունն այսօր մեր հասարակության մեջ չի խրախուսվում:
- Այսինքն` կիրթ մարդիկ պետք չե՞ն հասարակությանը: Պոստմոդեռնիզմի ժամանակաշրջա՞ն է:
- Կրթությունն այսօր մեծ դեր չի խաղում, դրա համար էլ երիտասարդության մեջ սովորելու ներքին մղում չկա, ավելի շատ ուզում են գնալ, ժամանակից շուտ փող աշխատել, իրենց տեղը գտնել` նյութական ասպեկտներում, մտածում են, որ կրթությամբ անհնար է: Պոստմոդեռնիստական իմաստները մեր հանրության մեջ այնքան են շատացել, որ այն իր իմաստն էլ արդեն կորցրել է:
- Բուհերից տարբեր ընդդիմադիր քաղաքական հայացքներ ունեցող դասախոսների են ազատում աշխատանքից: Հիշո՞ւմ եք երբեւիցե նման երեւույթ ԵՊՀ-ում:
- Երբեք նման բան չի եղել: Անգամ սովետական ժամանակներում քաղաքական հայացքների համար դասախոսին չեն ազատել աշխատանքից: Գուցե այն ժամանակ դասախոսները չէին էլ արտահայտվում, գուցե մեծ այլախոհություն չի էլ եղել, բայց ես 50 տարվա ընթացքում չեմ հիշում նման դեպքեր, երբ լավ դասախոսին իր քաղաքական հայացքների համար հեռացնեին:
- Այդ երեւույթը լա՞վ նախադեպ է:
- Չէ, բնավ: Քաղաքական հայացքների համար չի կարելի այդպես վարվել: Պետք է կոնկրետ նայել ամեն ինչին: Ծայրահեղությունների գիրկը չի կարելի ընկնել, ոչ մի պարագայում չի կարելի դասախոսի հետ այդպես վարվել: Կրթական սիստեմի հետ որեւէ մեկի քաղաքական հայացքները կապ չունեն:
- Ինչո՞ւ այլեւս չեք դասավանդում ԵՊՀ-ում, այդքան շա՞տ են փորձառու գրականագետները մայր բուհում, որ Ձեր կարիքը չեն զգում:
- Ի՞նչ ասեմ, չգիտեմ: Գրականությունը համարյա թե կրթական ծրագրերից հանել են, ոչ միայն ԵՊՀ-ում, այլեւ` ամենուր: Հայաստանի կրթական սիստեմում գրականությունը կամաց-կամաց մղվում է դեպի արվարձաններ, կրթական ծայրամաս:
- Ինչո՞ւ:
- Մի տգետ պատկերացում կա՝ ո՞վ է գիրք կարդում, ի՞նչ գրականություն, ի՞նչ գիրք, ի՞նչ բան։ Բայց նման բան չկա, ամբողջ աշխարհում գրականությունը շատ կարեւոր տեղ է զբաղեցնում: Եվրոպա, Ամերիկա․ այնտեղ գրականությունն ամենակարեւոր գիտություններից մեկն է եւ բուհերում որպես առարկա պարտադիր է: Ամերիկյան բոլոր բուհերում գրականություն անցնում են պարտադիր կերպով: Գոնե մեկ կիսամյակ, անկախ մասնագիտության բնույթից, պետք է կարդալ: Բայց Հայաստանում գրականությունը ծրագրերից հանվում է: Առաջվա յոթ կիսամյակի փոխարեն անգամ մասնագիտական ֆակուլտետներում երկու կիսամյակ են անցնում: Ամերիկյան գրականությանը հատկացնում են մեկ կիսամյակ, մյուս կիսամյակը խաբեություն է:
