Մի անգամ արդեն չեն մտածել, թե ում են բերում իշխանության, հիմա դրա հետեւանքները տեսնում են

«Հրապարակի» զրուցակիցը քաղաքագետ Մանվել Սարգսյանն է:

- Մայիսի 9-ից մեկնարկած «Տավուշը հանուն հայրենիքի» շարժման նպատակը Փաշինյանին հեռացնելն ու այս հակահայ քաղաքականությունը կանխելն է: Դուք հետեւո՞ւմ եք զարգացումներին:

- Առաջին հարցը, որ առաջանում է, այն է, թե ինչու ժողովուրդն ունեցավ նման պոռթկում, ի՞նչն է պատճառը: Երեք տարի շարունակ` Արցախյան պատերազմից հետո մեր երկրում մի հոգեբանական իրավիճակ ստեղծվեց, երբ մարդիկ չափազանց ճնշված էին, ճնշված էր նաեւ ցանկացած ցանկություն: Լավ եմ հիշում, թե մարդիկ, պատերազմի շանտաժով պայմանավորված, ինչ վիճակում էին, որ կարող է ամեն րոպե պատերազմ սկսվել, եւ այլն: Այդ անորոշ ու դաժան իրողությունը սարսափելի վիճակի էր հանգեցրել: Մարդկանց թվում է, որ եթե մի ավելորդ խոսք ասեն, հատկապես Արցախի հետ կապված պրոցեսներում, երբ բոլորը լուռ միայն հետեւում էին, թե ոնց են մարդիկ սովամահ լինում, կարող է նոր պատերազմ սկսվել: Դա, իհարկե, պետք է նման ծանրագույն նստվածք թողներ մարդկանց հոգեբանության մեջ: Այդպես էլ եղավ: Դեկտեմբեր-հունվարից ես արդեն գիտեի, որ գալու է մի նման շրջան, որ մարդիկ չեն կարող անդադար լռել, Տավուշի դեպքերը, փաստորեն, պոռթկման առիթ եղան, ու սկսվեց այս պրոցեսը: Տավուշում տեղի ունեցող պայքարի ժամանակ հետաքրքիր մտքեր էին հնչում, ասում էին, որ սա արժանապատվության պայքար է, մոտեցումն այդ փուլում աբստրակտ էր: Այդ ամենից հետո առաջ է գալիս երկրորդ խնդիրը` ովքե՞ր կարող էին տեր կանգնել այս պրոցեսին, ովքե՞ր կարող էին օգտվել եւ այլն: Բնական երեւույթներ են դրանք: Հետաքրքիրն այն է, որ ասպարեզ եկավ հոգեւորականը, դա էլ իր հերթին կոնկրետ իրավիճակ ստեղծեց, մի կողմից՝ եկեղեցին է մեղադրվում հիմա, մյուս կողմից՝ միանշանակ չընդունվեց այն, որ Բագրատը դիմեց ընդդիմադիր ֆրակցիաներին: Սրանք ամենաէական երեւույթներն են, որոնք առկա են այսօր: Միանշանակ, այդ խմբերին չպետք է թույլ տային՝ մտնել այս շարժման մեջ: Հայ ժողովրդի կարծիքը կիսվել է, ու մինչ օրս այդպես է: Անհասկանալի մի իրավիճակ է ստեղծվել, ես կարծում եմ, որ այժմ լրջագույն սխալներ են տեղի ունենում, այս շարժումը, դիմելով այդ հին ու մերժված ուժերին, ստեղծում է պրոբլեմատիկ իրողություն, դա առնվազն կիսում է ժողովրդին: Հասկանալով այդ ամենը՝ ես դեռ վաղուց ասացի, որ շարժում ստեղծելը բարդ է լինելու:

- Կարծում եք՝ նախկին մերժված ուժերին, ընդդիմադիր ուժերին դիմելը սխա՞լ էր սրբազանի կողմից:

- Նա կոնկրետ դիմեց ընդդիմադիր ֆրակցիաներին, որ նրանք ինչ-որ բան անեն:

- Բայց նույն այդ ֆրակցիաներին հայ ժողովուրդն է քվե տվել, այնպես չէ, որ նրանց հետ մարդիկ 2021-ին հույսեր չէին կապում:

- Ձայներ ունեն, դա կարեւոր չէ: Հիմա շատ են փորձում համեմատել այս շարժումը Նիկոլ Փաշինյանի շարժման հետ, բայց Փաշինյանի պարագայում ամեն ինչ հստակ էր, իսկ երբ խնդիրը հստակ է դրված լինում, գործը հեշտանում է, վերջ…. շարժումը պետք է հստակ լինի ու միաբեւեռ: Ողջ ժողովուրդը պետք է պրոցեսին միանա, բայց երբ նույն այդ ժողովրդի կարծիքը կիսվում է, արդյունք չի լինի` խաղաղ ճանապարհով:

- Բագրատ սրբազանն ինքն է երկրի առաջնորդի թեկնածուն: Արդյո՞ք այս պարագայում կարելի է այս շարժումը կապել նախկին իշխանությունների հետ:

- Ես խոսում եմ տարբեր մարդկանց հետ, մի մասը մասնակցում է այս շարժմանը, մի մասը չի մասնակցում, շատերն ասում են` հո չենք գնալու պայքարենք, որ չգիտենք՝ ում վերադարձնենք իշխանության։ Այ, խնդիրն այստեղ է: Եթե 2018 թվականին խնդիր կար՝ կոնկրետ քրեաօլիգարխիկ համակարգին դեմ գնալու, այդ ամենը հստակ էր, եւ բոլորի մեջ դա էր նստած: Շատ քչերին էր հետաքրքրում, թե ով է գալու իշխանության, առաջնային խնդիրը նախկին ռեժիմից ազատվելն էր: Այն ժամանակ կարծիքները չէին բաժանվում: Բայց հիմա մեր ժողովուրդը մի քանի մասի է բաժանվել:

- Բայց հիմա երկիրն է վտանգված: Անվտանգության հետ կապված խնդիրները մի կողմ թողած, նորմա՞լ է նման դիկսուրս ծավալելը: Արդյո՞ք չպետք է մարդիկ կարեւորն ու անկարեւորը զանազանեն:

- Ամեն ինչ էլ նորմալ է: Խնդիրները տարբեր են, այն ժամանակվա խնդիրը մեկն էր` 25 տարի շարունակ ժողովրդից կախված օլիգարխիան պետք է հեռանար, թե ով էր գալու, դա հանրությանը շատ քիչ էր հետաքրքրում: Ասվում էր, որ ով կարող է հեռացնել նրանց, նա էլ կարող է իշխանության գալ: Մտածողությունը միաբեւեռ էր, որը բերեց կոնսոլիդացիայի: Հիմա հարց է դրված` ո՞ւմ ենք բերում իշխանության, էլ մարդիկ չեն մտածում, թե ում են հեռացնում, դա պարզ է բոլորի համար, խնդիրն այն է, թե ում ենք բերում: Մի անգամ արդեն չեն մտածել, թե ում են բերում, հետեւանքները տեսնում են: Այդ պատճառով էլ նոր շարժումը չի հաջողում: Երբ կարծիքները կիսվում են, այլեւս հնարավոր չէ տեսնել միասնականություն: Ես շատ եմ ուսումնասիրել, թե աշխարհում քանի հաջողված ու քանի չհաջողված շարժումներ են եղել: Անհաջողությունները լինում են բացառապես այն դեպքում, երբ հասարակության կարծիքը կիսվում է մասերի, դա նորմալ է, թե աննորմալ է` էական չէ: Բագրատը եթե իմանար՝ շարժումն ինչպես են ստեղծում, անմիջապես գործ կունենար գործող ուժերի հետ, ինչպես որ Նիկոլն արեց:

- Ո՞վ է գործող ուժը:

- Իրենց հակառակորդը: Բագրատը չի աշխատում հակառակորդների հետ, դիմում է այլոց, դուք էս արեք, դուք էն արեք: Քաղաքական խառնաշփոթ է հիմա, այնպես որ, խնդիրը հնարավոր չէ ուղիղ ճանապարհով տանել լուծման:

- Այժմ երկիրը ծանր վիճակում է, Կիրանցից արդեն տներ են Ադրբեջանին հանձնվում, Արցախը հանձնվեց, ի վերջո: Այժմ ի՞նչ անել:

- Ինչ ասես՝ ստիպել են կուլ տալ այս ժողովրդին: Եթե այս իշխանությունը մնա, Ադրբեջանի թելադրանքով քայլ առ քայլ պրոցեսը գնալու է: Մարդիկ, երբ դնում են խնդիր, պետք է պատասխանատվություն վերցնեն իրենց վրա: Ես շատերին եմ ճանաչում, ովքեր 2018-ին խնդիր ու պատասխանատվություն վերցրին՝ հեռացնել իշխանությանը, եւ դա արեցին: Հիմա ի՞նչ են անում: Մարդկանց հետաքրքրում է` կարո՞ղ են լուծել այն խնդիրները, որոնք բարձրաձայնում են, ի վերջո՝ դրանք բոլորի համար էլ պարզ են: Եթե չեն կարող, հո միայն խոսելով չէ:

- Ի՞նչ եք առաջարկում Դուք:

- Չի կարելի մերժված ուժերով շարժում ստեղծել:

- Բայց որտե՞ղ եք տեսնում մերժված ուժերին:

- Ո՞նց` նկարները նայեք: Եթե մեր ժողովրդի գիտակցության մեջ կա, որ նրանք են այս ամենի ետեւում, գուցե մի բան էլ ներշնչում են, ամեն ինչ փոխվում է: Ամսի 12-ը Ռուսաստանի անկախության օրն է, հիմա էլ ասում են` այ, տեսեք, ծառայում են Ռուսաստանին եւ այլն: Պետք է միանշանակություն:

- Բայց քանի՞ տոկոս են կազմում նման անհեթեթություններ ասողները:

- Եթե փոքրամասնություն լիներ, մարդիկ փողոց դուրս կգային: Մարդիկ հոգնել են: Երբ դուրս են գալիս փողոց, տեսնում են՝ նույն դեմքերն են, հետ են գնում տուն: Նոր ուժեր են պետք: Օլիգարխիան հեռացնելուց հետո ամեն ինչ փոխվել է: Ժողովուրդը փորձ ունի արդեն, նայում է՝ ում է բերում: