Երկու խաղաղ առավոտ

Երկու խաղաղ առավոտ

Գարնան կեսին Շուշիում արեւը ծագում է եկեղեցու հետեւից՝ Երկրի ընդերքից լույս ու ջերմություն բերելով Շուշիին: Կարծես ինքը՝ Տեր Աստվածն է քնից արթնանում, որ իր աչքով տեսնի դրախտը: 

Լռություն է:

Շուշիում գրեթե միշտ լռություն է: Այնքան լուռ է, որ գլխիդ մեջ պտտվող մտքերդ էլ չեն ուզում խախտել սրբազան լռությունն ու շշուկով են պտտվում ուղեղիդ անսահման ծալքերում:

Աշխարհի արարման պես է Շուշիի առավոտը: Ի սկզբանե խավարն է, որի մեջ լուսավորված է միայն եկեղեցին, ու Աստծո հոգին շրջում է քնած քաղաքի թաղերով: Հետո կամաց-կամաց լույս է լինում: Աստծո աչքը իր վառ շողերով դանդաղ բարձրանում է քաղաքի վրա: Աչքը նայում է ամեն մի տան ու բակի, որ տեսնի, թե ով է նկատում իր գաղտնի հոգատարությունը: 

Նրբորեն շոյելով ողջ քաղաքը, Աստծո աչքը՝ հպարտ իր արարչագործությունից, կանգնում է քաղաքի գլխին որպես պահապան ու նշան այն բանի, որ արարումը Տեր ունի:

Գարնանային այդ առավոտ էլ արեւը հպարտ կանգնել էր քաղաքի վրա ու գիշերը մրսած քաղաքին ջերմություն էր պարգեւում:

Հեռախոսի զանգ: Հարեւանն է, լուրերը տեսե՞լ եք:

Կռիվ է…

Չէ, պատերազմ է…

Սկսվեց…

Մեծ հույսերով ու փխրուն աշխարհով երկու հոգի, իրար գրկած՝ կանգնել են ու չգիտեն ինչ անեն: Ուղեղում էլ շշուկ չկա, միայն գոռոց է ու պայթյունների ձայներ: Տղան ու աղջիկը լուռ են, քաղաքը լուռ է: «Ո՞ւր ես, Աստված» դեռ չասած՝ եկեղեցու զանգերը տվեցին.

- Այստեղ եմ…

Չէ, այս անգամ Աստված չասաց՝ թող լույս լինի, ասաց՝ այստեղ եմ, ու խաղաղություն իջավ իրար գրկած տղայի ու աղջկա մտքերին: Լռության մեջ միայն լսվում էր, թե ինչպես են ճաք տալիս նրանց երազանքները, ու ամեն ճաքի հետ գլուխներն օրորվում էին՝ ասես քնեցնելով նրանց։

Քնեք… Հանգստացեք…

Քնել չկա, թշնամին իր դարավոր արհեստն է բանեցնում, ուզում է նորից մեզ ջնջի ու իր երազանքի մեծ թուրանը սարքի: Քնել չկա:  Հավաքում են պատրանքներից մնացած բեկորներն ու  լացի, թուլության, վախի ու հուսահատության համար բանտ սարքում:

Դատավճիռը՝ ազատազրկում մինչեւ հաղթանակի լուրը ստանալը:

Հիմա լացի ժամը չէ՝ կռվի ժամն է:

Ու կռիվը թեժացավ, ու մարդիկ ընկան, ու հերոսներ հայտնվեցին, ու սրիկաներ խոսեցին, ու աշխարհն էլի իր անբարոյական դեմքը ցույց տվեց:

Իսկ տղան ու աղջի՞կը… 

Նրանք էլ խոսեցին: Վախեցած երեխաների հետ հեքիաթի լեզվով խոսեցին, եկան տուն ու իրար գրկելով՝ քնեցին, որ եթե…, ապա միասին։ Բայց՝ չէ, մեռնել չկա, զարկվողը դավաճան է: Ու ապրեցին, հեքիաթ ասացին, ուժ տվեցին, երեխայի արցունք սրբեցին, վախը ձեռքից առան ու իրենց բանտում փակեցին, որ չվնասի, որ եթե հետո կարիք լինի՝ էլ չվախենան:

Օրեր անցան, ու լռություն եղավ: Ու զենքը լռեց: Ու խոսեցին փողկապները, համոզեցին, խնդրեցին ու սպառնացին, բայց քաղաքը ոչինչ չէր զգում: Զգալու կարողությունը բանտարկված էր, ու քաղաքն անտարբեր էր թափ տված մատների նկատմամբ, որովհետեւ դժոխքի միջով անցնողը մատից չի վախենա:

Ու խաղաղություն եղավ, բայց…

Տարիներ անցան: Տղան ու աղջիկը բանտը քանդեցին ու բաժանեցին սարերին, քարերին ու ձորերին: Սարերը նրանց հարազատի պես գրկեցին ու ցավն առնելով՝ պահեցին իրենց սրտերում:

Երեւանյան կիրակիները ծույլ են սկսվում: Շաբաթվա վազքից հետո քաղաքը խորը քնել է ու դժվար է աչքը բացում:

Տղան սովորականի պես արթնացել ու սուրճ խմելու ընթացքում երազն էր հիշում: Երազում մի բարձր տեղ կանգնած, ձեռքի փոքր գլաքարով խփում էր մի մեծ քարի կտորին ու մանրացնում: Ժպտաց իր անիմաստ երազի վրա ու…

Զանգ չեղավ այս անգամ:

Կռիվ է…

Չէ, պատերազմ է…

Էլի սկսվեց…

Ու էլի խոսեցին զենքերը, գրիչները ճառեր գրեցին, մարդը աստվածային զորություն առավ ու մարտի գնաց: Գնաց ու հաղթեց: Հաղթեց, որովհետեւ էլ աշխարհ չուներ, որ փշրվեր, որովհետեւ էլ վախ չուներ, որ վախենար, որովհետեւ էլ արցունք չուներ, որ լացեր:

Հաղթեց, որովհետեւ միայն կռվող մարդը կարող է փոքր գլաքարով մեծ քարից կտորներ պոկել ու փշուր-փշուր անել: Հաղթեց…
 

Էդգար ԹԱԹԻԿՅԱՆ

«Մշակութային Հրապարակ» ամսաթերթ