Նուշիկ Միքայելյան. Առնոլդը

Նուշիկ Միքայելյան. Առնոլդը

Պատերազմի ողջ ընթացքում Առնոլդը զբաղեցրել էր պատսպարաններում հավաքված երեխաներին։ Յոթանասունն անց կլիներ, սակայն թիկնեղ էր, սեւ աչքերը բոցկլտում էին թանձր կոպերի տակ, որոնց վրա մոխրասպիտակ խիտ հոնքերը՝ իրար հակադրված շեշտերի նման, ձգվում էին դեպի քունքերը, իսկ ամիսներ ի վեր չսափրած բեղ-մորուքի մեջ տեղավորվել էր անբացատրելի իր ժպիտը, որն ասես ափսոսանքի հետ մտերմացած, կորուստների հետ իմաստնացած լիներ... 

Երեխաներին պատերազմի վախը հաղթահարել սովորեցնելը համարում էր այդ օրերի իր առաքելությունը եւ դա կատարում էր այնպիսի՛ հմտությամբ, որ հաճախ պատսպարանների միջեւ անտեսանելի մի խանդ էր առաջանում, թե առաջինը ո՛ր պատսպարանում կհայտնվի նա, որքան կմնա, կգիշերի՞ արդյոք, երբ ամենաշատն էր իր կարիքն զգացվում պայթյունների ձայները խաղուպարով, երգուծիծաղով խլացնելու համար։

Հագին մոխրագույն բրդե վերարկու էր, որի վրա այնքան ծակեր, գրպանեզրերից դուրս ցցված թելերի խրձեր, գործվածքի շարքերում քանդված տողեր կային, որ դժվար էր պատկերացնել, թե որտեղից էր եւ ով էր նա։ Կաղ ոտքն այնպիսի վեհությամբ էր քարշ տալիս, որ առողջ ոտք ունեցողը կնախանձեր...: Անհասկանալի գրավչություն կար այդ տարեց մարդու մեջ, ով երեւի պատերազմից՝ երեխաներին մնացած միա՛կ բարի ու չխամրող լույսն էր։

Պատերազմից առաջ ոչ ոք նրան չէր հանդիպել այդ գյուղաքաղաքում։ Ազգանունն էլ հայտնի չէր ոչ ոքի։ Իսկ անունն իմացել էին հենց այն պահից, երբ առաջին անգամ մուտք էր գործել պատսպարան, դրսի ահռելի՝ գյուղաքաղաքի կեսից ավելին փլուզած պայթյունի ձայնի հետ հավասար գոռալով՝ «Ո՜վ է ուզում Առնոլդ պապիկի հետ խաղալ»:
Եվ արդեն քանի՜ ամիս է՝ խաղում էր նա, մեծահասակների գրեթե բոլոր հարցերին տալով նույն՝ «բայց դա կարեւո՞ր է արդյոք» պատասխանը...:

Օրվա մեջ ընդամենը մի քանի րոպե առանձնանում էր ազատ մի անկյունում, նստում էր սառը հատակին, մեջքն ու գլուխը հենում սառը պատին, թանձր կոպերը մի քանի վայրկյան փակած՝ աղոթքի պես մի քանի բառ մրմռալով քթի տակ, որին հետեւում էր իր ավանդական ճաշկերույթը՝ սեւ հացին քսած լոլիկի մածուկը, որը երբեմն նաեւ չէր ունենում եւ բավարարվում էր մի քանի կում ջուր խմելով։

Պատերազմի ավարտից հետո նրան ոչ ոք այլեւս չտեսավ։ Հեքիաթի կախարդական փայտիկով բոլորի կյանքում հայտնված Առնոլդն առանց որեւէ կախարդանքի անէացավ կարծես, եւ պատերազմից փրկված ո՛չ մի մեծահասակ կամ երեխա այդպես էլ չհասկացավ, թե ով էր նա եւ որտեղից էր...:

***
Մայրաքաղաքի ուրախ եռուզեռը, զբոսաշրջիկների խմբերը փողոցներում, սրճարաններից հնչող իրարամերժ երգ-երաժշտությունը, խաղահրապարակներում հավաքված երեխաների ուրախ աղաղակը եւ, վերջապես՝ գարունն իր զով արեւով, պատվի վրա երդում տվածի պես, քողարկում-ծածկում եւ առօրյա կյանքով սպանել էին փորձում պատերազմը, որի երկար, անճոռնի ձեռքերը գյուղ ու քաղաք չկար, որ չէին ճնշել, տուն ու փողոց չկար, որտեղ չէին թողել իրենց հազարավոր մատնահետքերը... 
Շքեղ մեքենաների խցանումները երիտասարդներին չէին խանգարում թեւանցուկ՝ լիաթոք ծիծաղ ու զրույցով մեկ մայթից մյուսն անցնել մեքենաների արանքով՝ լեփ-լեցուն սրճարաններից գոնե մեկում որեւէ ազատ տեղ գտնելու, սուրճ կամ գարեջուր վայելելու համար։ Քաղաքի գույնը կապույտ էր. երկինքը մոտ էր կղմինդրե կտուրներին, եւ երկնքի ու տանիքների հանդիպման վայրում մով էր...: Խաղաղ, խաղաղ իրիկնամով։

Այգիներից մեկի մայթեզրին շատ մոտիկ, հեռվի՛ց անգամ տեսանելի, մարդկանց տարօրինակ կուտակում կար։ Կարելի էր կռահել, որ հավաքվել են ինչ-որ մեկի կամ ինչ-որ բանի շուրջ։ Մի տարեց տղամարդ, նստած փայտե փոքր աթոռակի վրա, անցորդների դիմանկարներ էր նկարում։ Այդպիսի վարպետություն քչերն էին տեսել երեւի, ուստի նկարելու ողջ ընթացը դարձել էր հարյուրավոր անցորդների քայլքն արգելակող պատճառ, որի համար ոչ ոք չէր դժգոհում. ընդհակառակը՝ ոմանք նրան մի շիշ գարեջուր էին պատիվ տալիս կամ մի քանի գլանակ ծխախոտ, տեսնելով նրա հալումաշ եղած մոխրագույն վերարկուն, որի վրա այնքան ծակ ու կարկատան կային, որքան պատերազմի այն օրերին՝ մարդկանց սրտերում։

Աթոռակից քիչ այն կողմ՝ հատակին, իրար վրա դրված, բավական կոկիկ եւ անվնաս պահպանված՝ հին հրատարակության միանման գրքեր էին, որոնք տարեց մարդը փորձում էր առանց պարտադրող առաջարկի՝ վաճառել։

Գրքերի գունեղ շապիկների վրա գեղեցկադեմ, բոցկլտացող սեւ աչքերով քաղաքի նշանավոր գեղանկարիչներից մեկի լուսանկարն էր. շապիկի վերեւի հատվածում՝ վերնագիրը․ «ԱՌՆՈԼԴ»։

Նկարչի գրքերի աջ կողմում, թղթի կտորի վրա կոկիկ ձեռագրով գրված էր․ «Երեխաների դիմանկարները կնկարեմ անվճար»։

Գարուն էր, արեւը՝ զով...: Երեխաների ուրախ ճիչեր էին բարձրանում երկինք...:


«Մշակութային Հրապարակ» ամսաթերթ