Հեղինակներ Հրապարակագիրներ
Այսօր՝ 26.Ապրիլ.2017, Ժամանակը Երևանում՝ 00:00
1USD = 0AMD
1EUR = 0AMD
1RUB = 0AMD
Եղանակը Երևանում՝
«Այաքսի» մարզադաշտը կվերանվանեն Յոհան Կրոյֆի ... Էրդողանի Brexit-ը Մենք կպայքարենք տուրիզմի դեմ. ՄԲ վարչապետը սա... Գործընկերները տեղեկացված են եղել. Էրդողանը հե... ԱՄՆ-ը լրջորեն անհանգստացած է Սիրիայում և Իրաք... Թուրքիայի և ԵԽԽՎ-ի հարաբերությունները ամենացա... ԻՊ գրոհայինները Մոսուլում 15 խաղաղ բնակչի են ... Շվեդիայի դատարանը ազատազրկման է դատապարտել խմ... Բիզնես լեդին տիրապետում է իրեն երջանկացնելու ... Թրամփը խոստացել է միշտ աջակցել Իսրայելին «Ռեալ»-ի նախագահը մտածում է Բեյլի տրանսֆերը վ... Արցախյան պատերազմի «Մահացու խաղալիքների» ժառա... Քննություն է տարվում՝ պարզելու ժամկետային զին... Մեղադրանք է առաջադրվել՝ ռուսական ռազմաբազայի ... Արդյոք ԻՊ-ն տեղափոխե՞լ է իր «մայրաքաղաքը» ՄԻՊ հրապարակած արտահերթ զեկույցը հեռու է օբյե... Ռաքայից մոտ 70 հազար փախստական է ժամանել սիրի... Սինդձո Աբեն կայցելի Մոսկվա Ուշադիր նայեք, թե որ քաղաքական ուժը ինչ է ասե... Ստուգումները թեթեւացված ձեւով կշարունակվեն, բ...
Ամենաընթերցված լուրերը
«Այաքսի» մարզադաշտը կվերանվանեն Յոհան Կրոյֆի ... Էրդողանի Brexit-ը Մենք կպայքարենք տուրիզմի դեմ. ՄԲ վարչապետը սա... Գործընկերները տեղեկացված են եղել. Էրդողանը հե... ԱՄՆ-ը լրջորեն անհանգստացած է Սիրիայում և Իրաք... Թուրքիայի և ԵԽԽՎ-ի հարաբերությունները ամենացա... ԻՊ գրոհայինները Մոսուլում 15 խաղաղ բնակչի են ... Շվեդիայի դատարանը ազատազրկման է դատապարտել խմ... Բիզնես լեդին տիրապետում է իրեն երջանկացնելու ... Թրամփը խոստացել է միշտ աջակցել Իսրայելին «Ռեալ»-ի նախագահը մտածում է Բեյլի տրանսֆերը վ... Արցախյան պատերազմի «Մահացու խաղալիքների» ժառա... Քննություն է տարվում՝ պարզելու ժամկետային զին... Մեղադրանք է առաջադրվել՝ ռուսական ռազմաբազայի ... Արդյոք ԻՊ-ն տեղափոխե՞լ է իր «մայրաքաղաքը» ՄԻՊ հրապարակած արտահերթ զեկույցը հեռու է օբյե... Ռաքայից մոտ 70 հազար փախստական է ժամանել սիրի... Սինդձո Աբեն կայցելի Մոսկվա Ուշադիր նայեք, թե որ քաղաքական ուժը ինչ է ասե... Ստուգումները թեթեւացված ձեւով կշարունակվեն, բ... Մեր այցելության հաջորդ օրը ծեծել են 3 երեխանե... Դեռևս չպարզված հանգամանքներում ՊԲ Զինծառայող ... Պարտադիր չէ, որ հենց Բաբայանի նկատմամբ քննչակ... Մարդիկ փողի էին սպասում, մենք փող չէինք բաժան... «Ռեալ»-ի հարձակվողը կարող է կարիերան շարունակ... 100 տարի հասարակաց տանը ծառայել են եւ դեռ մեծ... Միջոցներ են ձեռնարկվում՝ պարզելու Աբովյան քաղ... Ինչպե՞ս լինել երջանիկ․ խորհուրդ են տալիս գիտն... Ասադը եւս իր զորքերն ուղղում է դեպի Ռաքա Մարին Լը Պենը լքել է Ազգային ճակատ կուսակցութ... Քրդերը պաշարել են ԻՊ «մայրաքաղաք» Ռաքան Գառնիի բնակիչները պնդում են, որ «Քաղցրաշենի ի... Իլհամի՞ Դիլգամը Բարերարները կատարել են Հրաչյա Հարությունյանի ... ԵՄ-ն սպառնացել է նոր սանկցիաներ կիրառել Սիրիա... ՄԻՊ դիրքորոշումը զուրկ է իրավական հիմնավորում... «Ռեալ»-ը կբողոքարկի Ռամոսի կարմիր քարտը (տեսա... Ըստ հաղորդման` հարկադիր կատարողը կեղծիք է կատ... Սերժ Սարգսյանն ընդունել է Հնդկաստանի փոխնախագ... Ռուսաստանը անհիմն է համարում ԱՄՆ կողմից Սիրիա... Նավթի գինը համաշխարհային շուկայում աճել է Մայիսի երկուսին տեղի կունենա փորձագետների հան... Հայտնի է, թե երբ Իբրահիմովիչը վիրահատության կ... Հարուցվել է քրգործ՝ Դանիել Իոաննիսյանի ընտանե... Մայիսի 7-ը Ֆրանսիայի համար բախտորոշ օր է լինե... Մահացել է Ազգային ժողովի փոխնախագահ Հերմինե Ն... Քըրք Քըրքորյանի «Խոստումը». վրեժը լուծել՝ վեր... Ղազախստանն ու Սաուդյան Արաբիան քննարկել են Սի... Ղարաբաղում հատուկ դպրոցներ չկան Ինչու են սանկցիաներ կիրառվել միայն Ռուսաստանի...
Հարցում

Քաղաքագրություն. Մեխլուի շարժումը

Մեխլուի անվան հետ կապված այդ շարժումը տեղի է ունեցել Շահ-Աբաս I-ի նշանակած Ամիրգունա խանի ժամանակներում (1604-1625 թթ.)։ Ակադեմիկոս Աշոտ Հովհաննիսյանը գտնում է, որ «Մեխլուի մասին պատմական անցքերը պիտի դրվեն 1606-1620 թվականների արանքում»։ Մեխլուի ղեկավարած շարժման մասին հիշատակություններ ունեն մեր պատմագիրներից Զաքարիա Սարկավագը եւ Գրիգոր Դարանաղցին, բայց նրանք, լինելով քրիստոնեական եկեղեցու սպասարկուներ, գույների որոշակի խտացմամբ են նկարագրել այդ շարժումը եւ նրա ղեկավարին ներկայացրել են իբրեւ մի խումբ «թոփուզավորների» գլուխ անցած բախտախնդիր գուշակ եւ կախարդ։ Հարցի գիտական ուսումնասիրությունը դժվարանում է նաեւ նրանով, որ մեզ հայտնի չէ շարժման կողմնակից որեւէ հեղինակ, որի վկայությունները համադրելով նշված պատմագիրների հիշատակությունների հետ՝ հնարավոր լիներ մոտավորապես ճիշտ եզրակացություններ անել։ 

Այնուամենայնիվ հայտնի է, որ Մեխլուն ուտիացի հայ աբեղա էր։ Նա Ուտիքի, Գեղամա երկրի, Կոտայք գավառի եւ այլ կողմերում ուներ հարյուրավոր կողմնակիցներ, որոնցից 500 հոգի անմիջապես գտնվում էին նրա հետ եւ մասնակցում նրա քարոզչական թափառումներին։ Դրանցից 12 հոգի նա առանձնացրել էր որպես մի հատուկ ջոկատ, որը զինված էր մահակներով ու սրերով։ Մեխլուի հետեւորդների թվում կային ե՛ւ հայեր, ե՛ւ ադրբեջանցիներ: Դեռեւս լրիվ պարզաբանված չի կարելի համարել Մեխլուի շարժման կազմակերպչական եւ գաղափարախոսական հարցերը։ Դժվար է կռահել, թե իրեն ենթակա համայնքի ներսում Մեխլուն ինչպիսի կարգեր էր սահմանել, ինչ իրավունքներից էին օգտվում նրա համայնքի անդամները, եւ իրավական տեսակետից ինչ տարբերություններ կային շարժման մասնակիցների միջեւ։ Հայագիտության մեջ այդ առթիվ արտահայտվել են իրարամերժ կարծիքներ։ Ոմանք Մեխլուին համարել են մի ձախողակ եւ հետամնաց հոգեւորական, որը, «թոփուզավորների» գլուխ անցած, կատարում էր արկածախնդրային թափառումներ։ Նրանք, համենայնդեպս, հակված չեն Մեխլուին համարելու լուրջ սոցիալական շարժման ղեկավար, իսկ մյուսները, ընդհակառակը՝ Մեխլուի շարժումը համարում են մեծ տարածում ստացած սոցիալական շարժում, որը, նրանց կարծիքով, ուղղված էր ֆեոդալիզմի, առաջին հերթին՝ ֆեոդալականացած եկեղեցու, մանավանդ՝ վանական հողատիրության դեմ։ Օրինակ, ակադեմիկոս Աշոտ Հովհաննիսյանն այդ շարժումը համարում է թոնդրակյան շարժմանը համարժեք երեւույթ։ Մինչդեռ Մեխլուի շարժումն իր ծավալով անչափ փոքր էր, կազմակերպչական կազմով՝ համեստ, իսկ գաղափարախոսությամբ՝ խղճուկ։ Այդ շարժումն այնքան «անվտանգ» է եղել ու քիչ արմատներ ձգած, որ նրա ղեկավարի արտաքսմամբ, փաստորեն, դադարում է գոյություն ունենալուց։ Տարակուսելի է նաեւ Ա. Հովհաննիսյանի առարկություն չհանդուրժող այն եզրակացությունը, թե «Մեխլուի հետեւորդներն ապրում էին համայնքային տրադիցիաներով նվիրագործված իրավահավասար եղբայրության սկզբունքներով»։

Մենք նպատակ չունենք այդ շարժման գաղափարախոսության հարցերին անդրադառնալ ըստ էության։ Մեխլուի շարժումը մեզ հետաքրքրում է միայն այնքանով, որ այն որոշ չափով առնչվել է նաեւ Երեւանի հետ։ Մեխլուն, ինչպես հաղորդում է Զաքարիա Սարկավագը, իր հետեւորդներով Ուտիքից, Գեղարքունիքի վրայով, գալիս է Կոտայք, այստեղից էլ նախ գալիս է Նորք, ապա՝ Երեւան: Պատմագրի հիշատակության համաձայն, Ամիրգունա խանը, տեսնելով նրա շուրջը համախմբված մեծ բազմությունը, ահաբեկված հարցրել է, թե այդ ինչ բանակ է հավաքված: Այնուհետեւ պատմագիրը նշում է, որ Մեխլուն եւս իր հետեւորդների հետ միասին մտնում է բերդը եւ գնում Ամիրգունա խանի մոտ, որտեղ գտնվում էր նաեւ հայոց կաթողիկոսը՝ երկու եպիսկոպոսների հետ միասին՝ նկարագրելով խանի, կաթողիկոսի եւ Մեխլուի միջեւ տեղի ունեցած կարճատեւ հարցուպատասխանը եւ խանի կարգադրությամբ վերջինիս պատժելը։ Դեպքերի հետագա նկարագրություններից հայտնի է դառնում նաեւ, որ հայոց կաթողիկոսական աթոռը Մեխլուին Երեւանի խանության սահմաններից հեռացնելուց հետո դարձյալ շարունակում է Էրզրումում ու այլ տեղերում եղած բարձրաստիճան հոգեւորականների միջոցով հետապնդել նրան։

Թ. Հակոբյան. «Երեւան քաղաքի պատմությունը»

Պատրաստեց Արամ  ՊԱՉՅԱՆԸ

Դիտվել է 413 անգամ
loading...
Ամենաընթերցված
website by Sargssyan